Όταν οι γονείς σκέφτονται την εκπαίδευση του παιδιού τους, συνήθως εστιάζουν στις βασικές δεξιότητες, στους βαθμούς και στα αποτελέσματα των εξετάσεων, στην προσπάθεια που καταβάλλει το παιδί και στη συνολική του ευεξία. Υπάρχει όμως ένας ακόμη, ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει την επιτυχία στο σχολείο – και συχνά περνά απαρατήρητος- η μεταγνώση!
Τι είναι η μεταγνώση;
Η μεταγνώση περιγράφεται συχνά ως "η σκέψη γύρω από τη σκέψη μας". Αφορά στην επίγνωση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί το μυαλό μας και τη χρήση αυτής της επίγνωσης για να βελτιώνουμε τον τρόπο που μαθαίνουμε, λύνουμε προβλήματα και παίρνουμε αποφάσεις.
Για να συμβεί αυτό, χρειάζονται δύο στοιχεία: μεταγνωστική γνώση και μεταγνωστικές δεξιότητες.
Μεταγνωστική γνώση
Η μεταγνωστική γνώση αφορά σε όσα γνωρίζουμε για τον εαυτό μας ως μαθητές: τι στρατηγικές χρησιμοποιούμε, γιατί κάποιες λειτουργούν καλύτερα για εμάς και υπό ποιες συνθήκες μαθαίνουμε πιο αποτελεσματικά. Περιλαμβάνει την κατανόηση του πότε και πώς πρέπει να εφαρμόζουμε διαφορετικές στρατηγικές.
Για παράδειγμα, ένα παιδί ξαπλώνει το βράδυ και ξαφνικά θυμάται ότι ξέχασε να κάνει μια εργασία που πρέπει να παραδώσει την επόμενη μέρα. Αυτή η στιγμή αποτελεί ευκαιρία για να σκεφτεί ποιες στρατηγικές θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει στο μέλλον ώστε να μην ξαναβρεθεί στην ίδια θέση.
Μεταγνωστικές δεξιότητες
Οι μεταγνωστικές δεξιότητες είναι οι πράξεις με τις οποίες αξιοποιούμε αυτή τη γνώση. Περιλαμβάνουν τον σχεδιασμό, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση.
Για παράδειγμα, ένας μαθητής που κάθεται να διαβάσει για ένα τεστ μαθηματικών ξεκινά σχεδιάζοντας: θέτει έναν στόχο, π.χ. να επαναλάβει ένα κεφάλαιο για 20 λεπτά λύνοντας ασκήσεις. Καθώς διαβάζει, παρακολουθεί την πρόοδό του. Αν διαπιστώσει ότι ξαναδιαβάζει το ίδιο πρόβλημα χωρίς να το κατανοεί, δοκιμάζει μια διαφορετική προσέγγιση. Μετά το τεστ, αξιολογεί αν η στρατηγική του ήταν αποτελεσματική και συνειδητοποιεί ότι χρειάζεται πιο συστηματική εξάσκηση την επόμενη φορά.
Όταν τα παιδιά κατανοούν πώς μαθαίνουν και χρησιμοποιούν αυτή τη γνώση, γίνονται πιο σίγουρα, πιο οργανωμένα και πιο ικανά να προσαρμόζονται όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.
Γιατί είναι μια απαραίτητη δεξιότητα;
Η μεταγνώση δίνει στους μαθητές τα εργαλεία για να αναλάβουν ενεργό ρόλο στη μάθησή τους και να αξιοποιούν όσα γνωρίζουν. Ωστόσο, αυτή η δεξιότητα δεν αναπτύσσεται αυτόματα, χρειάζεται να διδαχθεί.
Έρευνες δείχνουν ότι όταν τα σχολεία διδάσκουν ρητά στους μαθητές πώς να σχεδιάζουν, να παρακολουθούν και να αξιολογούν τη μάθησή τους, βελτιώνονται τόσο τα μαθησιακά αποτελέσματα όσο και η σχολική επίδοση.
Σε σχετική μελέτη σε μεγάλο ανεξάρτητο σχολείο στην Αυστραλία, 241 μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης κλήθηκαν να αξιολογήσουν και να παρακολουθήσουν την κατανόησή τους σε βασικές δεξιότητες ζωής, όπως η επικοινωνία, η δημιουργική και η κριτική σκέψη. Μετά από δύο κύκλους αυτοαξιολόγησης, οι μαθητές έλαβαν feedback σχετικά με το επίπεδό τους και τα επόμενα βήματα. Πολλοί ανέφεραν ότι αυτό τους βοήθησε να αναγνωρίσουν τα δυνατά τους σημεία και να δουν πώς μπορούν να βελτιωθούν. Άλλοι, όμως, δήλωσαν ότι χρειάζονταν περισσότερη καθοδήγηση από τους εκπαιδευτικούς για να συνδέσουν τη διαδικασία με την καθημερινή τους μάθηση.
Αυτό αναδεικνύει γιατί η μεταγνώση πρέπει να διδάσκεται ξεκάθαρα και συστηματικά: οι μαθητές χρειάζονται στήριξη για να μάθουν πώς να παρακολουθούν και να εφαρμόζουν τη γνώση τους.
Πώς μπορούν οι γονείς να βοηθήσουν;
Πώς μπορούν οι γονείς να υποστηρίξουν την ανάπτυξη της μεταγνώσης σε παιδιά κάθε ηλικίας;
1. Σκέψου φωναχτά
Μίλα για όσα σκέφτεσαι μπροστά στο παιδί σου. Για παράδειγμα, όταν οργανώνεις τη μέρα σου, εξήγησέ του ότι φτιάχνεις μια λίστα με όσα πρέπει να γίνουν και ότι ξεκινάς από το πιο σημαντικό.
2. Κάνε τα λάθη να μοιάζουν φυσιολογικά
Δείξε στο παιδί σου ότι τα λάθη είναι μέρος της μάθησης και συχνά σημαίνουν ότι χρειάζεται να αλλάξουμε στρατηγική. Αν, για παράδειγμα, ξεχάσεις κάτι στο σούπερ μάρκετ, μπορείς να πεις: "Την επόμενη φορά θα γράψω λίστα στο κινητό μου για να το θυμηθώ".
3. Χρησιμοποίησε ρουτίνες για να ενισχύσεις την αυτονομία
Οι καθημερινές ρουτίνες βοηθούν το παιδί σου να οργανώνει και να διαχειρίζεται τη μάθησή του. Το να ετοιμάζει τη σχολική του τσάντα ή να προγραμματίζει τις εργασίες του το βοηθά να εξασκείται στον σχεδιασμό, στον έλεγχο και στην προσαρμογή όταν κάτι αλλάζει.
4. Ενθάρρυνε τον αναστοχασμό
Βοήθησε το παιδί σου να σκέφτεται για όσα μαθαίνει και βιώνει. Μετά το σχολείο, μπορείς να το ρωτήσεις: "Τι έμαθες σήμερα;" ή "Τι σου φάνηκε δύσκολο;". Όταν κάτι δεν πήγε όπως είχε προγραμματιστεί, ρώτησε: "Τι θα μπορούσες να κάνεις διαφορετικά την επόμενη φορά;".
Διαβάστε Επίσης
