Στο παρελθόν υπήρξα κι εγώ αρκετά αυστηρή με την επιλογή βιολογικών προϊόντων ως διαιτολόγος-διατροφολόγος με εξειδίκευση στα αυτοάνοσα και τη φλεγμονή και μετεκπαίδευση στη φυτοφαγία, τόσο ως σύσταση στους ασθενείς όσο και στην οικογένειά μου. Πολλοί, μάλιστα, δυσανασχετούσαν κι εγώ μαζί κάποιες φορές, εξαιτίας της αυξημένης τιμής τους, και προσπαθούσαμε μαζί να βρούμε μια μέση λύση: ποια τρόφιμα είναι λιγότερο ασφαλή και θα ήταν προτιμότερο να τα αγόραζαν βιολογικά και ποια "περνούν" το τεστ των συμβατικών. Μην παρεξηγηθώ, ακόμη προτιμώ βιολογικά τρόφιμα, ωστόσο με το χέρι στην καρδιά και στις έρευνες, τα πράγματα δεν (χρειάζεται να) είναι τόσο αυστηρά, αν η διατροφή είναι ισορροπημένη. Ας δούμε, λοιπόν, τι ακριβώς ισχύει.
Έκθεση σε φυτοφάρμακα και βλάβες στο DNA
Σε μια ανασκόπηση που ενημερώνει τα δεδομένα σχετικά με την έκθεση των ανθρώπων και την τοξικότητα των φυτοφαρμάκων η υπάρχουσα βιβλιογραφία που συνδέει την έκθεση σε φυτοφάρμακα με τον καρκίνο θεωρείται τόσο εκτεταμένη, που ο ρόλος των φυτοφαρμάκων στην ανάπτυξη καρκίνου "δεν μπορεί να αμφισβητηθεί". Ωστόσο, τα περισσότερα στοιχεία για τη βλάβη του DNA από φυτοφάρμακα προέρχονται από επαγγελματική έκθεση, δηλαδή μεταξύ αγροτών, εργαζομένων στα χωράφια ή στη βιομηχανία φυτοφαρμάκων ή ατόμων που ζουν σε περιοχές με υψηλή ψεκαστική δραστηριότητα.
Υπάρχουν ενδείξεις που συνδέουν τη μη επαγγελματική έκθεση σε φυτοφάρμακα με βλάβες στο DNA –σε αυτή την περίπτωση, μεμονωμένες και διπλές ρήξεις DNA στα σπερματοζωάρια ανδρών με υψηλότερα επίπεδα φυτοφαρμάκων στον οργανισμό τους–, αλλά αυτά τα δεδομένα προέρχονται από την Κίνα, όπου οι μέσες συγκεντρώσεις φυτοφαρμάκων είναι έως τέσσερις φορές υψηλότερες από άλλες περιοχές του κόσμου. Ένας άλλος τρόπος με τον οποίο τα φυτοφάρμακα θα μπορούσαν να διευκολύνουν την ανάπτυξη όγκων είναι μέσω αρνητικών επιδράσεων στην αντικαρκινική ανοσία.
Τα φυσικά φονικά κύτταρα (NK) αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας των λευκών αιμοσφαιρίων απέναντι στα καρκινικά κύτταρα και τα κύτταρα μολυσμένα από ιούς. Τα φυτοφάρμακα έχουν δείξει ότι επηρεάζουν αρνητικά αυτά τα κύτταρα μειώνοντας την ικανότητά τους να καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα. Για παράδειγμα, αν βάλεις NK κύτταρα σε ένα πιάτο με ανθρώπινα λευχαιμικά κύτταρα χωρίς φυτοφάρμακα, τα φυσικά φονικά κύτταρα μπορούν να εξαλείψουν πάνω από τα μισά καρκινικά κύτταρα. Αλλά, αν ρίξεις μια μικρή ποσότητα φυτοφαρμάκου, τα NK κύτταρα αδρανοποιούνται τόσο πολύ, που ο καρκίνος υπερισχύει.
Ωστόσο, κι εδώ έχει για ακόμα μία φορά σημασία η δόση. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν εν προκειμένω τα μέγιστα επίπεδα που βρέθηκαν σε ανθρώπους που ψέκαζαν ενεργά φυτοφάρμακα.
Αξίζεις να επιλέγουμε βιολογικά για την πρόληψη του καρκίνου;
Τα φυτοφάρμακα ανιχνεύονται στο αίμα και τα ούρα περισσοτέρων από το 90% του πληθυσμού των ΗΠΑ, ανεξαρτήτως εργασίας ή τόπου διαμονής. Γνωρίζουμε ότι προέρχονται από τη διατροφή μας, επειδή σε μελέτες όπου οι άνθρωποι αλλάζουν κατανάλωση μεταξύ συμβατικών και βιολογικών τροφών οι συγκεντρώσεις μεταβολιτών φυτοφαρμάκων στα ούρα αλλάζουν σαν να ανάβει και σβήνει ένα φως. Αυτό όμως δε σημαίνει απαραίτητα ότι τα φυτοφάρμακα μας βλάπτουν. Οι επιπτώσεις στην υγεία από την κατανάλωση υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε συμβατικά τρόφιμα παραμένουν άγνωστες, αλλά σε πρόσφατη μελέτη βρέθηκε ότι όσοι δήλωσαν υψηλότερη συχνότητα κατανάλωσης βιολογικών τροφίμων είχαν περίπου 25% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
Η μελέτη ήταν η πρώτη που αξιολόγησε τη σύνδεση μεταξύ συχνότητας κατανάλωσης βιολογικών και κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου, ελέγχοντας παράλληλα πολλούς άλλους παράγοντες. Ακόμα και αφού οι ερευνητές έλεγξαν αν οι καταναλωτές βιολογικών είναι νεότεροι ή όχι, βρέθηκε σημαντικά χαμηλότερος κίνδυνος.
Επιπλέον, ελέγχθηκαν κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες, δείκτης μάζας σώματος, φυσική δραστηριότητα, κατανάλωση κρέατος και κάπνισμα, αλλά και πάλι ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου ήταν χαμηλότερος στους καταναλωτές βιολογικών. Ωστόσο, σε μια μεγαλύτερη προηγούμενη μελέτη διαπιστώθηκαν ελάχιστες ενδείξεις για μείωση της εμφάνισης καρκίνων γενικά, εκτός ίσως από ένα είδος καρκίνου του αίματος, το μη-Hodgkin λέμφωμα.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι δεν υπάρχει διαφορά στον συνολικό καρκίνο μεταξύ όσων δεν επιλέγουν ποτέ βιολογικά και όσων τα προτιμούν συνήθως ή πάντα. Η μόνη σημαντική διαφορά ήταν χαμηλότερος κίνδυνος μη-Hodgkin λεμφώματος και αυξημένος κίνδυνος καρκίνου του μαστού. Δεν ξέρουμε, όμως, αν οι γυναίκες που επιλέγουν βιολογικά εξετάζονται πιο συχνά για καρκίνο μαστού, εξηγώντας το υψηλότερο ποσοστό διάγνωσης.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η θνησιμότητα από οποιαδήποτε αιτία. Υψηλά επίπεδα στο αίμα ενός φυτοφαρμάκου γνωστού ως βήτα εξαχλωροκυκλοεξάνιο σχετίζονται με μικρότερο προσδόκιμο ζωής. Παλαιότερη μελέτη έδειξε ότι το μητρικό γάλα μιας χορτοφάγου μητέ- ρας είχε λιγότερο βήτα εξαχλωροκυκλοεξάνιο απ’ ό,τι το γάλα της μη χορτοφάγου αδελφής της. Αυτό δεν εκπλήσσει, αφού αυτά τα χλωριωμένα φυτοφάρμακα είναι λιποδιαλυτά και συσσωρεύονται κυρίως σε ζωικά προϊόντα.
Σε πιο πρόσφατη μελέτη εξετάστηκαν πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs) και βρέθηκε ότι συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας. Αξίζει, ωστόσο, να πούμε ότι τα τοξικά βρέθηκαν κυρίως σε αβγά, γαλακτοκομικά και ζωικά λίπη, οπότε, όπως ήταν αναμενόμενο, όσοι δεν κατανάλωναν ζωικά είχαν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα PCBs στο αίμα, αλλά όχι χαμηλότερα επίπεδα βήτα-εξαχλωροκυκλοεξανίου.
Αν ανησυχείς, λοιπόν, για τις αρνητικές επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων, το καλύτερο που μπορείς να κάνεις είναι να μειώσεις τα ζωικά προϊόντα. Όσον αφορά τα φρούτα και λαχανικά, τα οφέλη από την κατανάλωση συμβατικά καλλιεργημένων προϊόντων πιθανόν υπερτερούν των πιθανών κινδύνων από φυτοφάρμακα. Η ανησυχία για φυτοφάρμακα, λοιπόν, δεν πρέπει να μας αποτρέπει από την κατανάλωση περισσότερων φρούτων και λαχανικών, που προσφέρουν σημαντικό όφελος στην υγεία. Μην ξεχνάς ότι όλες οι έρευνες που απαριθμούν τα οφέλη τους γίνονται με φρούτα και λαχανικά συμβατικής καλλιέργειας, ενώ η πιθανή ζημιά από τα φυτοφάρμακα εκτιμάται ότι μειώνει τη διάρκεια ζωής μόλις… λίγα λεπτά, σε σύγκριση με τα οφέλη της διατροφής.
Από τη Δέσποινα Μαρσέλου, διαιτολόγο-διατροφολόγο, με ειδίκευση στην κλινική διατροφή και ανοσολογία (createhealth_bymarselou).
