Όταν ένας γονέας είναι ιδιαίτερα αυστηρός ή επιβάλλει σκληρές τιμωρίες κάθε φορά που το παιδί κάνει μια αταξία ή λέει ένα ψέμα, συνήθως πιστεύει ότι έτσι του διδάσκει το σωστό και το λάθος. Θέλει να πιστεύει ότι με αυτόν τον τρόπο χτίζει έναν χαρακτήρα που θα ακολουθεί τους κανόνες.
Ωστόσο, μια νέα, ανατρεπτική έρευνα από το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σινγκαπούρης (NUS) έρχεται να καταρρίψει αυτόν τον μύθο, αποδεικνύοντας ότι η υπερβολικά αυστηρή ή τιμωρητική ανατροφή μπορεί να είναι η ίδια η αιτία που οδηγεί τα παιδιά στην ανειλικρίνεια.
Βασιζόμενοι σε δύο μακροχρόνιες μελέτες σε οικογένειες από τη Σινγκαπούρη, οι ερευνητές του Τμήματος Ψυχολογίας του NUS διαπίστωσαν ότι η "αυταρχική ανατροφή" και η "σκληρή τιμωρία" συνδέονται με αυξημένη ανειλικρίνεια στα παιδιά κατά την πρώιμη και μέση παιδική ηλικία. Και το πιο ενδιαφέρον; Αυτό δεν συμβαίνει από αντίδραση ή ανυπακοή, αλλά επειδή τα παιδιά αναπτύσσουν έναν ανθυγιεινό μηχανισμό για να διαχειριστούν την αυτοκριτική, την πίεση για υψηλές επιδόσεις και τον φόβο του λάθους.
Η αυστηρότητα του μπαμπά φέρνει... "κλεψιά" στο παιχνίδι
Η πρώτη μελέτη παρακολούθησε παιδιά προσχολικής ηλικίας και έδειξε ότι εκείνα που είχαν πιο αυστηρούς μπαμπάδες –οι οποίοι επέβαλλαν κανόνες χωρίς πολλές εξηγήσεις– είχαν πολύ περισσότερες πιθανότητες να κλέψουν αργότερα. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι αυτά τα παιδιά έτειναν επίσης να είναι πολύ σκληρά με τον εαυτό τους.
Συγκεκριμένα, εξετάστηκαν 479 οικογένειες. Οι γονείς συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια όταν τα παιδιά ήταν 4 ετών, και 1,5 χρόνο αργότερα μετρήθηκε η συμπεριφορά των παιδιών μέσα από ένα παιχνίδι με βελάκια. Το αποτέλεσμα; Το 61% των παιδιών έκλεψε στο παιχνίδι, με την αυστηρή πατρική ανατροφή να αποτελεί ισχυρό προγνωστικό παράγοντα.
"Η αυταρχική ανατροφή χαρακτηρίζεται από υψηλό έλεγχο, χαμηλή ζεστασιά και σκληρή πειθαρχία χωρίς εξηγήσεις. Ενώ οι γονείς μπορεί να πιστεύουν ότι αυτή η προσέγγιση καλλιεργεί την πειθαρχία, η έρευνά μας δείχνει ότι στην πραγματικότητα μπορεί να υπονομεύσει την εσωτερίκευση των ηθικών αξιών από τα παιδιά", εξηγεί η αναπληρώτρια καθηγήτρια Ding Xiao Pan, η οποία ηγήθηκε της μελέτης μαζί με τη διδακτορική φοιτήτρια Liwen Yu.
Τα παιδιά με αυστηρούς μπαμπάδες εμφάνισαν έντονη αυτοκριτική, η οποία με τη σειρά της τα οδήγησε στην εξαπάτηση. Όπως σημειώνει η Yu: "Τα παιδιά που κάνουν έντονη αυτοκριτική μπορεί να νιώθουν έντονη πίεση να διατηρήσουν μια αψεγάδιαστη εικόνα, και η εξαπάτηση γίνεται μια δυσπροσαρμοστική στρατηγική αντιμετώπισης. Είναι ένας τρόπος να αποφύγουν τα συναισθήματα ανεπάρκειας και να εξασφαλίσουν την εξωτερική επιβεβαίωση".
Η δεύτερη μελέτη παρακολούθησε 302 οικογένειες με παιδιά ηλικίας 7 έως 9 ετών για τρία χρόνια. Οι ερευνητές εξέτασαν διάφορες μορφές αρνητικού γονικού ελέγχου (όπως η σκληρή τιμωρία, η πειθαρχία και η αδιαφορία). Από όλες, μόνο η σκληρή τιμωρία –η οποία περιλαμβάνει σωματική βία, όπως χαστούκια και ξύλο– βρέθηκε ότι αυξάνει τα ψέματα και την εξαπάτηση των παιδιών με την πάροδο του χρόνου.
Μάλιστα, διαπιστώθηκε ένας ανησυχητικός φαύλος κύκλος: Η σκληρή τιμωρία στην ηλικία των 7 ετών προέβλεπε αυξημένα ψέματα στην ηλικία των 8, και τα ψέματα στην ηλικία των 8 οδηγούσαν σε ακόμη σκληρότερη τιμωρία από τους γονείς στην ηλικία των 9 ετών.
Η αιτία κρύβεται στις δυσλειτουργικές πεποιθήσεις που αναπτύσσουν τα παιδιά. "Τα παιδιά που εκτίθενται σε υψηλότερα επίπεδα αρνητικού γονικού ελέγχου ήταν πιο πιθανό να εσωτερικεύσουν δυσλειτουργικές πεποιθήσεις όπως "πρέπει να τα πάω καλά για να με συμπαθούν" ή "δεν πρέπει να κάνω λάθη". Μπορεί στη συνέχεια να καταφύγουν στο ψέμα για να ανταποκριθούν σε αυτές τις μη ρεαλιστικές προσδοκίες ή για να αποφύγουν περαιτέρω τιμωρία", αναφέρει η Yu.
Η τιμωρία διαμορφώνει το πώς βλέπει το παιδί τον εαυτό του
Το περιβάλλον της Σινγκαπούρης, όπου η υπακοή και η σωματική τιμωρία είναι κοινωνικά πιο αποδεκτές, κάνει τα ευρήματα ακόμη πιο σημαντικά: ακόμα και εκεί, οι κίνδυνοι για την ηθική ανάπτυξη του παιδιού παραμένουν ίδιοι. Όπως συνοψίζει ο αναπληρωτής καθηγητής Ryan Y. Hong: "Αυτό που αποκαλύπτουν και οι δύο μελέτες είναι ότι η αυστηρή ανατροφή δεν προκαλεί άμεσα την ανειλικρίνεια. Αντίθετα, αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά βλέπουν τον εαυτό τους, και είναι αυτή η αλλοιωμένη αυτοεικόνα που οδηγεί στην εξαπάτηση και το ψέμα".
Το συμπέρασμα για εμάς τους γονείς; Αντί να απαντάμε στα ψέματα των παιδιών με ακόμη αυστηρότερες ποινές –κάτι που αποδεδειγμένα χειροτερεύει το πρόβλημα– πρέπει να σκύψουμε πάνω από το παιδί και να διορθώσουμε τον ψυχολογικό μηχανισμό που το οδηγεί εκεί. Να του δείξουμε, δηλαδή, ότι είναι εντάξει να κάνει λάθη και ότι η αγάπη μας δεν εξαρτάται από μια "τέλεια" εικόνα.
