Η επιλεκτικότητα στο φαγητό είναι ένα από τα πιο συχνά ζητήματα που προβληματίζουν τους γονείς, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού. Συχνά αντιμετωπίζεται ως μια "φάση" που θα περάσει από μόνη της, χωρίς να δίνεται ιδιαίτερη σημασία στο πότε επιμένει, πώς εξελίσσεται και τι μπορεί να σηματοδοτεί για τη συνολική ανάπτυξη του παιδιού.
Η Δρ. Μαρία Τσιάκα (BA Psychology, PhD Psychological Medicine , IOPN, Section of Eating Disorders, King’s College) ψυχολόγος, οικογενειακή-συστημική θεραπεύτρια, Ιδρύτρια και Διευθύντρια του Ελληνικού Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών, εξηγεί στο The Mamagers πότε η επιλεκτικότητα ξεπερνά τα φυσιολογικά όρια, πότε μετατρέπεται σε πραγματικό πρόβλημα σίτισης και ποιοι παράγοντες μπορεί να την ενισχύσουν. Παράλληλα, φωτίζει τον ρόλο της οικογενειακής στάσης και του άγχους γύρω από το φαγητό, υπογραμμίζοντας πόσο καθοριστική μπορεί να είναι η καθημερινή διαχείριση για την εξέλιξη του παιδιού, τόσο στο παρόν όσο και στην ενήλικη ζωή του.
Διαβάστε Επίσης
Το παιδί μου είναι επιλεκτικό ή ολιγόφαγο. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό;
Σύμφωνα με την Δρ.Τσιάκα: "Από το 2012, επίσημα, θεωρείται μία διαταραχή σίτισης στα παιδιά. Ο αγγλικός όρος είναι Avoidant Food Intake Disorder", λέει εξηγώντας ότι "ας πούμε ότι μιλάμε για παιδιά που έχουν επιλεκτικότητα και μάλιστα σοβαρή επιλεκτικότητα. Τρώνε μόνο πίτσα μαργαρίτα, δεν τρώνε λαχανικά, δεν τρώνε όσπρια. Τρώνε μόνο λευκές ή χρυσαφί τροφές. Μακαρόνια, αλλά χωρίς σάλτσα, μόνο με συγκεκριμένο τυρί. Τρώνε πάρα πολλά γλυκά".
Πότε η επιλεκτικότητα γίνεται πρόβλημα;
"Το πρόβλημα είναι όταν αυτό συνεχίζεται. Είναι φυσιολογικό μέχρι τα τέσσερα χρόνια ένα παιδί να έχει τη λεγόμενη "νεοφοβία". Τα παιδιά μέχρι αυτή την ηλικία δεν δέχονται εύκολα νέες τροφές. Όμως, από εκεί και πέρα, όταν αυτό αρχίζει να προχωράει και φτάνει μέχρι την ηλικία των επτά ετών και συνεχίζεται, τότε μιλάμε για σοβαρό πρόβλημα", εξηγεί η ειδικός.
Αιτίες επιλεκτικής διατροφής
"Σύμφωνα με την Δρ.Μαρία Τσιάκα η επιλεκτικότητα οφείλεται σε πάρα πολλούς παράγοντες. Υπάρχει ο βιολογικός παράγοντας και ο γονιδιακός. Κάποιος μέσα στην οικογένεια ή στο ευρύτερο περιβάλλον πιθανόν να έχει το ίδιο πρόβλημα.
Όταν ένα παιδί αρνείται να φάει και η οικογένεια αρχίζει να αγχώνεται -και κυρίως η μητέρα - ξεκινούν συχνά πρακτικές και συζητήσεις που είναι πολύ επιθετικές. Αυτό αποθαρρύνει έντονα το παιδί από το να συνεχίσει να ανοίγει τη γκάμα των τροφών του, με αποτέλεσμα αυτό, μελλοντικά, να επηρεάσει την εξέλιξή του και ως ενήλικα".
Σύμφωνα με το Ελληνικό Κέντρο Διατροφικών Διαταραχών, η Αποφευκτική Περιοριστική Διαταραχή Σίτισης και Πρόσληψης Τροφής (ARFID) είναι μια νόσος που λειτουργεί ως μια "ομπρέλα" που καλύπτει όλο το εύρος επισιστικών δυσκολίων με τα συμπτώματα της νόσου αφορούν τρεις βασικούς άξονες που συσχετίζονται: (α) με χαμηλό ενδιαφέρον για φαγητό, έλλειψη όρεξης και απόλαυσης καθώς συχνά το γεύμα βιώνεται ως κάτι βασανιστικό,(β) με αισθητηριακή ευαισθησία και αποφυγή ή περιορισμό τροφών με βάση την εμφάνιση (συσκευασία) της τροφής , την γεύση, την όψη, την υφή( μαλακά -κριτσανιστά) και το χρώμα, δημιουργώντας έτσι μια ασφαλή γκάμα 10-30 τροφών που επαναλαμβάνεται συνεχώς (γ) φόβος για τις αρνητικές συνέπειες της σίτισης, όπως ότι θα πνιγεί και θα νιώσει αηδία μέχρι εμετού ή θα βιώσει πονόκοιλο.
Το ARFID μπορεί να εμφανιστεί σε παιδιά ηλικίας ακόμα και 2 ετών. Μπορεί αρχικά να ερμηνευθεί ως επιλεκτικότητα , αλλά με την πάροδο του χρόνου, η αποφυγή τροφής γίνεται πιο επίμονη και σοβαρή. Οι γονείς μπορεί επίσης να παρατηρήσουν ότι το παιδί αναπτύσσει συγκεκριμένες τελετουργίες ή συμπεριφορές γύρω από την τροφή, όπως να τρώει μόνο τροφές συγκεκριμένου χρώματος ή υφής. Αυτά τα παιδιά μπορεί επίσης να χρησιμοποιούν ρουτίνες που τα ανακουφίζουν .
Συνέπειες στην κοινωνικότητα
Ταυτόχρονα οι συμπεριφορές και τα συναισθήματα που συσχετίζονται με την νόσο προκαλούν αλυσιδωτές αντιδράσεις (δυσκολίες ) στο σχολείο, σπίτι, στις κοινωνικές συναναστροφές του παιδιού. Γενικότερα η καθημερινότητα επηρεάζεται αρνητικά σε τέτοιο σημείο που τα άτομα με ARFID δυσφορούν σε κάθε συνθήκη που συνδέεται με τροφή πχ διακοπές , εξόδους κτλ. Η διαδικασία της κοινωνικοποίησης μέσω της τροφής καθίσταται αδύνατη καθώς η νόσος απαιτεί μια συγκεκριμένη ρουτίνα η οποία πλήττει τις διαπροσωπικές σχέσεις.
Οργανικές επιπλοκές
Λόγω της ελλιπής θρέψης τα παιδιά παρουσιάζουν ανεπάρκεια σε μέταλλα , ιχνοστοιχεία όπως σίδηρο , βιταμίνη D, ψευδάργυρο , μαγνήσιο επηρεάζεται η σωματική ανάπτυξη, η γνωστική λειτουργία, και η γενική υγεία του παιδιού.
Τα παρακάτω είναι μερικά παραδείγματα των επιπλοκών στην υγεία ενός παιδιού με ARFID:
- Υποσιτισμός
- Αποτυχία να πάρει βάρος και να ακολουθεί τις καμπύλες ανάπτυξης
- Κόπωση και νωθρότητα
- Γαστρεντερικές επιπλοκές, όπως φούσκωμα και δυσκοιλιότητα
- Εύθραυστα νύχια, απώλεια μαλλιών, ή ξηρότητα μαλλιών
- Ηλεκτρολυτικές ανισσοροπίες
- Αναιμία
- Χαμηλό σάκχαρο στο αίμα
- Καρδιακές επιπλοκές
- Καρδιακά προβλήματα
- Νεφρική και ηπατική ανεπάρκεια
- Απώλεια οστικής πυκνότητας / οστεοπόρωση
- Ηλεκτρολυτικές διαταραχές
- Χαμηλή γλυκόζη/ υπογλυκαιμίες
- Επιβραδύνεται ο ρυθμός ανάπτυξης
Θεραπευτική προσέγγιση
Η θεραπεία του ARFID συχνά περιλαμβάνει έναν συνδυασμό ψυχοεκπαίδευσης, διατροφικής συμβουλευτικής, δομημένων γευμάτων, θεραπείας έκθεσης, οικογενειακής θεραπείας, και συμπεριφορικών παρεμβάσεων βασισμένο στο πρωτόκολλο οικογενειακεντρικής θεραπείας (FBT). Οι γονείς ή οι φροντιστές παίζουν καθοριστικό ρόλο στη θεραπεία του παιδιού, βοηθώντας στην εφαρμογή νέων πρακτικών σίτισης και διατροφικών αλλαγών με την εισαγωγη νέων τροφών.
