Στην Ολλανδία, δύο χρόνια πριν, τα σχολεία αποφάσισαν να απαγορεύσουν τα smartphones στις τάξεις, στα διαλείμματα και στις καντίνες, προσπαθώντας να μειώσουν τις αποσπάσεις, να ενισχύσουν τη συγκέντρωση των μαθητών και να βελτιώσουν την ακαδημαϊκή τους απόδοση. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα;
Σύμφωνα με το άρθρο της Anna Holligan για το BBC μετά την απαγόρευση των smartphones στα ολλανδικά σχολεία, υπάρχουν σαφή στοιχεία που δείχνουν ότι οι μαθητές συγκεντρώνονται καλύτερα, η συμπεριφορά τους έχει βελτιωθεί και η ακαδημαϊκή τους απόδοση παρουσιάζει θετικά αποτελέσματα.
Το άρθρο εξετάζει επίσης πώς η απαγόρευση των τηλεφώνων έχει επηρεάσει τα social media, την κοινωνική ζωή των παιδιών και τη συνολική ατμόσφαιρα στο σχολείο, παρέχοντας πρακτικά μαθήματα για γονείς που ανησυχούν για τον χρόνο των παιδιών τους μπροστά σε οθόνες.
Τώρα, η ολλανδική κυβέρνηση θέλει να πάει ένα βήμα παραπέρα, προωθώντας περιορισμούς για τα social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών και ζητώντας ένα πανευρωπαϊκό όριο 15+ για εφαρμογές όπως το Instagram, το TikTok και το Snapchat.
Στο σχολείο Cygnus Gymnasium στο Άμστερνταμ, μια φθορίζουσα κίτρινη πινακίδα στις πύλες του σχολείου προειδοποιεί τους μαθητές που φτάνουν με τα ποδήλατά τους: "Προσοχή: από αυτό το σημείο και μετά, το τηλέφωνό σας πρέπει να είναι στο ντουλάπι σας. Ευχαριστούμε".
Το σύνθημα – "Telefoon t'huis of in de kluis" (Τηλέφωνο στο σπίτι ή στο ντουλάπι) – πλέον ισχύει σε όλη τη χώρα.
Αντί να περάσει νόμος, η κυβέρνηση προτίμησε μια εθνική συμφωνία με σχολεία, γονείς και καθηγητές, υποστηρίζοντας ότι έτσι θα εξασφαλίσει την αποδοχή και θα εφαρμόσει τους κανόνες γρήγορα, χωρίς πολύπλοκες νομοθετικές διαδικασίες.
Στους διαδρόμους του σχολείου, έξω από μια αίθουσα αγγλικών διακοσμημένη με έργα που απεικονίζουν διάφορα έργα του Σαίξπηρ, οι φίλες Hanna και Fena εκφράζουν ανάμικτα συναισθήματα για την απαγόρευση.
"Από τότε που ισχύει η απαγόρευση, πρέπει να προσέχουμε τους καθηγητές, ώστε να μην πάρουν τα τηλέφωνα", λένε. "Νομίζω ότι είναι ενοχλητικό, αλλά δεν είναι σαν να παραβιάζει τα δικαιώματά μας".
"Ίσως τώρα είμαστε λίγο πιο παρόντες στη στιγμή. Στο διάλειμμα, κανείς δεν ασχολείται πραγματικά με το κινητό του".
Η δασκάλα τους, Ida Peters, παρατηρεί επίσης τη διαφορά. "Ως δασκάλα, πάντα προσπαθείς να τραβήξεις την προσοχή των παιδιών. Είναι πάντα πρόκληση να κρατήσεις τη συγκέντρωσή τους στην τάξη και τώρα που τα τηλέφωνα είναι λιγότερο παρόντα, αυτό βοηθάει σίγουρα".
Στην Ολλανδία, η εθνική συμφωνία σημαίνει ότι η ευθύνη δεν πέφτει στους καθηγητές. Η κ. Peters αισθάνεται ότι αυτή η ολλανδική προσέγγιση έχει απελευθερώσει το προσωπικό. "Υπάρχει λιγότερη τριβή στη διαχείριση της τάξης", λέει.
"Στους διαδρόμους παλιότερα υπήρχε συνεχής έλεγχος του τηλεφώνου. Τώρα η ατμόσφαιρα είναι πιο χαλαρή, πιο ήρεμη, δεν ανησυχούμε για τίποτα άλλο".
Τα τηλέφωνα δεν επιτρέπονται ούτε στα διαλείμματα ούτε σε σχολικά πάρτι, προσθέτει η κ. Peters, έτσι οι μαθητές δεν ανησυχούν ότι μπορεί να φωτογραφηθούν και να αναρτηθούν σε Snapchat ή Instagram. "Και όταν τα παιδιά είναι πιο χαλαρά, τα μαθησιακά τους αποτελέσματα βελτιώνονται".
Πρώτα δεδομένα επιβεβαιώνουν τις εντυπώσεις της: Μια μελέτη που ανέθεσε η κυβέρνηση σε 317 δευτεροβάθμια σχολεία διαπίστωσε ότι περίπου τα τρία τέταρτα ανέφεραν καλύτερη συγκέντρωση από τότε που απαγορεύτηκαν τα τηλέφωνα.
Σχεδόν τα δύο τρίτα ανέφεραν βελτίωση του κοινωνικού κλίματος, και περίπου το ένα τρίτο βελτιωμένη ακαδημαϊκή απόδοση. Άλλες έρευνες υποδεικνύουν λιγότερο μπούλινγκ όταν οι συσκευές αφαιρούνται από τη σχολική ημέρα.
Οι 15χρονοι Felix και Karel, με τη συνηθισμένη στολή υπερμεγέθους φούτερ και τζιν, περνούν μεταξύ δύο και πέντε ωρών την ημέρα στα social media.
Ο Karel αφήνει το τηλέφωνό του να φορτίζει δίπλα στο κρεβάτι και ελέγχει τα μηνύματα μόλις ξυπνάει, ενώ ο Felix περιμένει μετά το πρωινό.
"Όταν άκουσα για πρώτη φορά τα νέα, σκέφτηκα: "Θέλω να αλλάξω σχολείο γιατί δεν ήρθα γι’ αυτό εδώ"", παραδέχεται ένας από αυτούς. "Αλλά δεν έχω δει πραγματικά κάποιο μειονέκτημα. Αν συμβεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, νομίζω ότι θα έχει θετικό αντίκτυπο στους μαθητές".
Στην Ολλανδία, η συζήτηση έχει ήδη επεκταθεί και στα social media
Η ολλανδική κυβέρνηση συνιστά επίσημα ότι τα παιδιά κάτω των 15 ετών πρέπει να απέχουν από τα social media, και ο νέος κυβερνητικός συνασπισμός θέλει ένα πανευρωπαϊκό, επιβεβλημένο όριο 15+, υποστηριζόμενο από έλεγχο ηλικίας. Υποστηρίζουν ότι αν τα κράτη μπορούν να περιορίσουν το αλκοόλ ή τον τζόγο, θα πρέπει να ενεργήσουν και όταν οι πλατφόρμες είναι σχεδιασμένες να είναι εθιστικές.
Μια έρευνα της Unicef σε περισσότερα από 1.000 ολλανδικά παιδιά και εφήβους έδειξε ότι το 69% υποστήριζε απαγόρευση των social media για κάτω των 18 ετών.
Στην ίδια έρευνα, το 28% είπε ότι οι πλατφόρμες πρέπει να απαγορεύονται πλήρως για κάτω των 12 ετών, υποστηρίζοντας ότι τα μικρότερα παιδιά "πρέπει ακόμα να παίζουν έξω αντί να είναι στα τηλέφωνα" και περιγράφοντας τα social media ως εθιστικά, επικίνδυνα και επιβλαβή για την ψυχική τους υγεία.
Μια ετήσια έρευνα από την Newcom έδειξε ότι το 60% των 16-28 ετών υποστηρίζει ένα όριο ηλικίας, από 44% ένα χρόνο πριν.
Αυτό αμφισβητεί την ιδέα ότι οι νέοι είναι απελπισμένοι να είναι μόνιμα online.
Ο πρώην υπουργός Παιδείας Koen Becking επισημαίνει "αυξανόμενα στοιχεία" ότι η βαριά χρήση social media είναι κακή για την ψυχική υγεία και την κοινωνική αλληλεπίδραση, λέγοντας ότι τα ολλανδικά δεδομένα δείχνουν ότι τα παιδιά είναι πιο αποσπασμένα και πιο ανήσυχα όταν έχουν πρόσβαση σε συσκευές.
Στο σχολείο Cygnus, ο Karel λέει ότι θα ήταν "λίγο απογοητευμένος" αν εφαρμοζόταν απαγόρευση social media.
"Είμαι λίγο εθισμένος, σκρολάρω στο TikTok μόλις ξυπνήσω ή ελέγχω μηνύματα από φίλους".
Αλλά ο συμμαθητής Felix είναι πιο χαλαρός: "Θα συνηθίζεις και θα βρίσκεις άλλα πράγματα να κάνεις, οπότε δεν νομίζω ότι θα με πείραζε πραγματικά".
Την ίδια στιγμή, το Ολλανδικό Συμβούλιο Έρευνας εξετάζει τώρα τις ακούσιες συνέπειες της απαγόρευσης smartphones, και αν η απουσία τηλεφώνου όλη μέρα αυξάνει τον φόβο ότι χάνεται κάτι (FOMO) και προκαλεί πιο έντονη χρήση μετά το σχολείο.
Όλοι οι μαθητές επιμένουν ότι δεν αυξάνουν τη χρήση πριν ή μετά το σχολείο. Αλλά ο Felix παραδέχεται ότι ενώ πολλοί μαθητές κρατούν ακόμα τα τηλέφωνά τους στις τσέπες – αρκεί οι καθηγητές να μην τα βλέπουν – πιστεύει ότι η απομάκρυνση των οθονών έχει κάνει τα παιδιά πιο παρόντα.
"Οι άνθρωποι μιλούν περισσότερο, πηγαίνουν στα καταστήματα αντί να κάθονται μόνο στην καφετέρια με τα τηλέφωνά τους", λέει. "Κοινωνικοποιούμαστε περισσότερο, οι κοινωνικές σχέσεις έχουν βελτιωθεί".
Για τα παιδιά στην Ολλανδία το σκρολάρισμα στα smartphones δεν αποτελεί πλέον μέρος της σχολικής ζωής. Το επόμενο ερώτημα για τη χώρα, και ίσως σύντομα και για το Ηνωμένο Βασίλειο, είναι αν η πρόσβαση στις εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης θα πρέπει να μείνει στο παρελθόν.
