Πολλοί από εμάς μεγαλώσαμε κάνοντας μικρές δουλειές στο σπίτι που εκείνη την εποχή δεν μας φαίνονταν και τόσο σημαντικές. Προσέχαμε μην πέσει το μωρό, βοηθούσαμε τη μικρή μας αδερφή να ηρεμήσει μετά από ένα κλάμα ή μαθαίναμε στο αδελφάκι του να δένει τα κορδόνια του.
Η ψυχολογία έρχεται τώρα να δώσει σε αυτή την καθημερινή μας "προπόνηση" ένα ξεκάθαρο όνομα. Η ενσυναισθητική φροντίδα, η συναισθηματική κατανόηση και η κοινωνική συμπεριφορά είναι κοινά χαρίσματα στα παιδιά που έμαθαν να παρατηρούν τις ανάγκες των άλλων ανθρώπων πολύ νωρίς στη ζωή τους.
Η έννοια της "προηγμένης ενσυναισθητικής ικανότητας"
Αυτός ο όρος δεν αποτελεί κάποια επίσημη διάγνωση ούτε πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε σαν μια σταθερή ταμπέλα προσωπικότητας. Στην πράξη, περιγράφει μια πιο οξεία ικανότητα να διαισθάνεσαι τα συναισθήματα, να παρατηρείς τα μικρά σημάδια και να ανταποκρίνεσαι πριν καν σου ζητήσει κάποιος βοήθεια.
Για ένα παιδί που φροντίζει το μικρότερο αδερφάκι του, αυτή η δεξιότητα αναπτύσσεται μέσα από απλές, καθημερινές στιγμές. Μαθαίνει ότι ένα συγκεκριμένο κλάμα σημαίνει πείνα, ένα μαζεμένο προσωπάκι σημαίνει φόβο και ένα ξαφνικό ξέσπασμα μπορεί να σημαίνει ότι το μικρό είναι απλώς κουρασμένο και όχι "κακό".
Η φροντίδα των αδερφών ως καθημερινή πρακτική
Γιατί όμως όλο αυτό έχει σημασία για μετέπειτα στη ζωή μας; Επειδή ο εγκέφαλός μας μαθαίνει μέσα από την επανάληψη, και η φροντίδα ενός αδερφού επαναλαμβάνει τα ίδια συναισθηματικά μαθήματα κάθε μέρα.
Ένα παιδί που βοηθάει στο σπίτι πρέπει να προσέχει τον χώρο, τη διάθεση και τον άνθρωπο που έχει απέναντί του. Αυτό χτίζει επίγνωση του περιβάλλοντος, αυτοέλεγχο και γρήγορη λήψη αποφάσεων, ειδικά όταν ένας ενήλικας είναι μεν κοντά, αλλά δεν επιβλέπει ενεργά τα παιδιά εκείνη τη στιγμή.
Τι δείχνουν οι έρευνες
Μια μεγάλη, μακροχρόνια μελέτη παρακολούθησε 452 ζευγάρια αδερφών από διάφορα υπόβαθρα και διαπίστωσε ότι τόσο τα μεγαλύτερα όσο και τα μικρότερα αδέρφια επηρέαζαν το ένα την ενσυναισθητική φροντίδα του άλλου σε ένα διάστημα 18 μηνών.
Οι ερευνητές παρατήρησαν τα παιδιά στο σπίτι και μέτρησαν πώς αντιδρούσαν όταν ένας ενήλικας έδειχνε να έχει χτυπήσει ή να είναι αναστατωμένος. Το αποτέλεσμα δεν ήταν απλώς ότι τα μεγαλύτερα παιδιά διαμόρφωναν τα μικρότερα –κάτι που οι περισσότεροι γονείς θα περιμέναμε– αλλά ότι και τα μικρότερα αδέρφια βοηθούσαν στη διαμόρφωση της ενσυναισθήσεως των μεγαλύτερων. Με άλλα λόγια, η οικογενειακή ζωή δεν είναι ένα μάθημα μονής κατεύθυνσης.
Οι αδερφικές σχέσεις μπορεί να είναι πολύπλοκες αλλά αυτός είναι και ο λόγος που διδάσκουν στα παιδιά τόσα πολλά για τους άλλους ανθρώπους. Το σπίτι γίνεται το ιδανικό σκηνικό για να κατανοήσουν τα παιδιά τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις προθέσεις των γύρω τους. Τα μεγαλύτερα αδέρφια αναλαμβάνουν συχνά ρόλους διδασκαλίας, βοήθειας, καθοδήγησης και φροντίδας, ενώ τα μικρότερα μαθαίνουν παρακολουθώντας και αντιδρώντας.
Με τον καιρό, αυτές οι παιδικές συνήθειες μετατρέπονται σε ενήλικα πλεονεκτήματα. Άνθρωποι που βοήθησαν στη φροντίδα των αδερφών τους γίνονται ιδιαίτερα γρήγοροι στο να παρατηρούν την ένταση σε ένα δωμάτιο, να μπαίνουν στη μέση για να λύσουν συγκρούσεις ή να καταλαβαίνουν πότε κάποιος είναι φορτισμένος.
Όταν η ευθύνη γίνεται ασήκωτο βάρος
Οι ψυχολόγοι κάνουν έναν πολύ σημαντικό διαχωρισμό ανάμεσα στην υγιή ανάληψη ευθυνών και τη λεγόμενη "γονεϊκοποίηση". Αυτή συμβαίνει όταν ένα παιδί σπρώχνεται σε ρόλους ενηλίκων που είναι πολύ μεγάλοι για την ηλικία του, διαρκούν για μεγάλο χρονικό διάστημα ή δεν υποστηρίζονται από τους γονείς.
Μια μεγάλη meta έρευνα προειδοποιεί ότι όταν τα παιδιά μένουν χωρίς υποστήριξη σε τέτοιους ρόλους, μπορεί να αντιμετωπίσουν σοβαρό συναισθηματικό και σωματικό κόστος. Αντίθετα, όταν η ένταση είναι ισορροπημένη και υπάρχει στήριξη, τα αποτελέσματα είναι εξαιρετικά θετικά για την κοινωνική τους νοημοσύνη.
Το ζητούμενο δεν είναι να μετατρέψουμε τα παιδιά μας σε μικρούς ενήλικες. Κανένα παιδί δεν πρέπει να επωμίζεται την ευθύνη να κρατήσει μια οικογένεια ενωμένη, να διαχειρίζεται τα συναισθήματα των γονιών του ή να θυσιάζει το σχολείο, τον ύπνο και το παιχνίδι του για να φροντίζει άλλους.
Οι μικρές ευθύνες, όμως, κάνουν θαύματα. Το να στρώσουν το τραπέζι, το να προσέξουν το μικρότερο αδερφάκι τους για λίγα λεπτά, το να παρηγορήσουν ένα ξαδερφάκι ή το να καταλάβουν πότε κάποιος χρειάζεται τον χώρο του, τους διδάσκει να νοιάζονται, χωρίς να τους στερεί την παιδική τους ηλικία.
Η ενσυναισθητική ικανότητα, εξάλλου, αναπτύσσεται καλύτερα όταν τα παιδιά μας νιώθουν ταυτόχρονα προστατευμένα, αλλά και ευπρόσδεκτα να συμμετέχουν ενεργά στην οικογενειακή μας ζωή.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
