Οι αιμορροΐδες είναι φυσιολογικοί αγγειακοί σχηματισμοί που βρίσκονται στον κατώτερο πρωκτικό σωλήνα και συμβάλλουν στον έλεγχο της εγκράτειας. Όταν οι ιστοί αυτοί διογκωθούν, φλεγμαίνουν ή υποστούν διάταση, δημιουργείται η λεγόμενη αιμορροϊδοπάθεια. Η περίοδος της κύησης και οι πρώτες εβδομάδες της λοχείας αποτελούν μια μοναδική φάση στη ζωή μιας γυναίκας, γεμάτη έντονες σωματικές και ορμονικές μεταβολές. Ωστόσο, αυτές οι αλλαγές συχνά συνοδεύονται από ενοχλητικά συμπτώματα, με τις αιμορροΐδες να αποτελούν ένα από τα πιο συχνά προβλήματα. Υπολογίζεται ότι το 25% έως 35% των εγκύων και των λεχώνων ταλαιπωρείται από συμπτωματική αιμορροϊδοπάθεια, η οποία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής τους.
Οι βασικές αιτίες εμφάνισης αιμορροΐδων κατά την εγκυμοσύνη
Η εμφάνιση ή η επιδείνωση των αιμορροΐδων είναι ιδιαίτερα συχνή κατά το τρίτο τρίμηνο της κύησης. Η κύρια αιτία είναι η σταδιακή αύξηση του μεγέθους της μήτρας, η οποία ασκεί ισχυρή μηχανική πίεση στην κάτω κοίλη φλέβα και στις φλέβες της πυέλου. Αυτή η πίεση επιβραδύνει την επιστροφή του αίματος από το κατώτερο τμήμα του σώματος, οδηγώντας σε στάση αίματος και διάταση των αιμορροϊδικών φλεβών.
Παράλληλα, ο συνολικός όγκος αίματος στο σώμα της εγκύου αυξάνεται κατά 40% έως 50%, επιβαρύνοντας περαιτέρω το αγγειακό δίκτυο. Σε αυτό το υπόβαθρο προστίθενται οι ορμονικές μεταβολές: τα αυξημένα επίπεδα προγεστερόνης χαλαρώνουν τους λείους μυς των αγγειακών τοιχωμάτων, καθιστώντας τα πιο ευάλωτα σε διατάσεις, ενώ ταυτόχρονα επιβραδύνουν την κινητικότητα του εντέρου.
Ο ρόλος της δυσκοιλιότητας στην επιδείνωση των συμπτωμάτων
Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ίσως τον πιο καθοριστικό επιβαρυντικό παράγοντα. Η επιβράδυνση της εντερικής διάβασης λόγω της προγεστερόνης, η μειωμένη φυσική δραστηριότητα στα προχωρημένα στάδια της κύησης και η συχνή λήψη συμπληρωμάτων σιδήρου ευνοούν τη δημιουργία σκληρών κοπράνων.
Όταν η γυναίκα καταβάλλει έντονη προσπάθεια (σφίξιμο) κατά την αφόδευση, η ενδοκοιλιακή πίεση αυξάνεται ραγδαία. Αυτό τραυματίζει το ευαίσθητο επιθήλιο του πρωκτού, προκαλεί φλεγμονή, αιμορραγία και πόνο, ενώ μπορεί να οδηγήσει και σε πρόπτωση των εσωτερικών αιμορροΐδων έξω από τον πρωκτικό δακτύλιο.
Η επιβάρυνση κατά τον τοκετό & οι θρομβωμένες αιμορροΐδες
Όπως αναφέρει ο Δρ. Αναστάσιος Παπαδόπουλος, η διαδικασία του φυσιολογικού τοκετού αποτελεί την κορύφωση της μηχανικής καταπόνησης της περινεϊκής περιοχής. Κατά το δεύτερο στάδιο του τοκετού, οι παρατεταμένες και έντονες εξωθήσεις ασκούν τεράστια πίεση στο πυελικό έδαφος.
Ως άμεση συνέπεια, πολλές γυναίκες παρατηρούν σημαντική επιδείνωση των αιμορροΐδων αμέσως μετά τη γέννα ή εμφανίζουν για πρώτη φορά θρομβωμένες εξωτερικές αιμορροΐδες τις πρώτες ημέρες της λοχείας. Η θρόμβωση συμβαίνει όταν σχηματιστεί θρόμβος αίματος μέσα σε μια εξωτερική αιμορροϊδική φλέβα, προκαλώντας έναν σκληρό, κυανέρυθρο όζο που συνοδεύεται από οξύ, διαπεραστικό πόνο, δυσκολεύοντας ακόμα και το απλό κάθισμα ή το περπάτημα.
Ασφαλής αντιμετώπιση & μέτρα ανακούφισης
Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, οι αιμορροΐδες της λοχείας υποχωρούν σταδιακά μέσα σε λίγες εβδομάδες, καθώς η μήτρα επανέρχεται στο φυσιολογικό της μέγεθος και τα επίπεδα των ορμονών σταθεροποιούνται. Η αρχική προσέγγιση είναι συντηρητική και εστιάζει στην άμεση ανακούφιση:
- Αύξηση της πρόσληψης φυτικών ινών (φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης) και επαρκής ενυδάτωση (τουλάχιστον 2–2,5 λίτρα νερό ημερησίως) για τη διατήρηση μαλακών κοπράνων.
- Χλιαρό μπάνιο για 10–15 λεπτά, δύο με τρεις φορές την ημέρα, τα οποία χαλαρώνουν τον σφιγκτήρα και καταπραΰνουν τη φλεγμονή.
- Εφαρμογή παγοκύστης τυλιγμένης σε καθαρή πετσέτα στην περιοχή για μείωση του οιδήματος, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις θρόμβωσης.
- Χρήση τοπικών αναισθητικών ή αντιφλεγμονωδών αλοιφών και υποθέτων, αποκλειστικά με τη σύμφωνη γνώμη του θεράποντος ιατρού, ιδιαίτερα εάν η γυναίκα θηλάζει.
Πότε να αναζητήσετε ιατρό;
Αν και οι αιμορροΐδες είναι συνήθως καλοήθεις και παροδικές, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση εάν παρατηρηθεί:
- Επίμονη ή έντονη αιμορραγία.
- Αφόρητος πόνος που δεν ανταποκρίνεται στα συντηρητικά μέτρα.
- Θρόμβος που δεν αρχίζει να υποχωρεί έπειτα από λίγες ημέρες.
Σε σπάνιες περιπτώσεις οξείας θρόμβωσης με αφόρητο άλγος, μια απλή διάνοιξη και αφαίρεση του θρόμβου υπό τοπική αναισθησία μπορεί να προσφέρει άμεση ανακούφιση.
Ο Δρ. Αναστάσιος Παπαδόπουλος είναι Γενικός Χειρουργός και Πρωκτολόγος στη Θεσσαλονίκη, διδάκτωρ του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.) με άριστα και Διευθυντής της Κλινικής Ορθοπρωκτικών Παθήσεων στη Euromedica – Γενική Κλινική Θεσσαλονίκης.
