Στην εποχή των κοινωνικών δικτύων, η φωτογραφία ενός παιδιού δεν είναι πλέον μόνο μια οικογενειακή ανάμνηση, αλλά δεδομένα, ένα ψηφιακό αποτύπωμα που θα το συνοδεύει για πολλά χρόνια. Ένα βίντεο που είχε κυκλοφορήσει το 3023 στα πλαίσια της καμπάνιας της Deutsche Telekom δείχνει με τον πιο άμεσο τρόπο την επίδραση που έχει το "sharenting", η συνήθεια δηλαδή των γονιών να μοιράζονται στα social media φωτογραφίες των ανήλικων παιδιών τους.
Στο "A Message from Ella" εμφανίζεται ένα κορίτσι που παρουσιάζεται σαν να απευθύνεται στους γονείς του από το μέλλον. Η μικρή "Ella" τους καλεί να σκεφτούν προσεκτικά τις φωτογραφίες που δημοσιεύουν για εκείνη στα κοινωνικά δίκτυα. Για τους γονείς, αυτές οι εικόνες είναι απλώς όμορφες στιγμές και αναμνήσεις. Για άλλους όμως μπορεί να αποτελούν δεδομένα που μπορούν να συλλεχθούν, να αποθηκευτούν και να χρησιμοποιηθούν με τρόπους που κανείς δεν είχε φανταστεί.
Το βασικό μήνυμα της καμπάνιας είναι πως στην ψηφιακή εποχή, η ιδιωτικότητα των παιδιών ξεκινά από τις επιλογές των ίδιων των γονιών.
Το φαινόμενο του sharenting
Ο όρος sharenting προκύπτει από τις λέξεις share και parenting και περιγράφει την πρακτική κατά την οποία οι γονείς μοιράζονται συστηματικά φωτογραφίες, βίντεο και πληροφορίες για τα παιδιά τους στα κοινωνικά δίκτυα.
Για πολλούς ανθρώπους αυτό μοιάζει απολύτως φυσιολογικό. Οι γονείς θέλουν να μοιραστούν στιγμές χαράς με φίλους και συγγενείς: Το πρώτο χαμόγελο του μωρού τους, την πρώτη μέρα στο σχολείο, ένα οικογενειακό ταξίδι. Ωστόσο, κάθε τέτοια δημοσίευση δημιουργεί ένα κομμάτι της ψηφιακής ταυτότητας του παιδιού.
Έρευνες δείχνουν ότι πριν ακόμη φτάσουν στην ηλικία των πέντε ετών, πολλά παιδιά έχουν ήδη εκατοντάδες φωτογραφίες τους στο διαδίκτυο. Το πρόβλημα είναι ότι αυτά τα δεδομένα δημιουργούνται χωρίς τη συναίνεση του ίδιου του παιδιού και παραμένουν συχνά διαθέσιμα για πολλά χρόνια.
Οι εικόνες μετατρέπονται σε δεδομένα;
Η τεχνολογία έχει αλλάξει δραματικά τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται οι φωτογραφίες στο διαδίκτυο. Σήμερα, οι εικόνες δεν λειτουργούν μόνο ως στιγμιότυπα αναμνήσεων. Μπορούν επίσης να αποτελέσουν δεδομένα για:
- αναγνώριση προσώπου
- εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης
- δημιουργία ψηφιακών προφίλ
- παραγωγή ψεύτικων εικόνων ή βίντεο (deepfakes).
Με άλλα λόγια, μια φωτογραφία που δημοσιεύεται σήμερα μπορεί να χρησιμοποιηθεί με τρόπους που ο χρήστης δεν μπορεί εύκολα να ελέγξει. Αυτό ακριβώς προσπαθεί να αναδείξει και η καμπάνια: Μια απλή οικογενειακή φωτογραφία μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας πολύ μεγαλύτερης ψηφιακής ιστορίας.
Οι νέοι κίνδυνοι στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης
Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει κάνει ακόμη πιο περίπλοκο το ζήτημα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων. Με αρκετές φωτογραφίες ενός προσώπου, είναι πλέον δυνατό να δημιουργηθούν εικόνες ή βίντεο που φαίνονται απόλυτα αληθινά, ακόμη κι αν δεν συνέβησαν ποτέ.
Οι τεχνολογίες αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για δημιουργικούς και θεμιτούς σκοπούς, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν ήδη αξιοποιηθεί για απάτες, παραπληροφόρηση ή διαδικτυακό εκφοβισμό.
Όταν το υλικό αφορά παιδιά, οι συνέπειες μπορεί να είναι ακόμη πιο σοβαρές, καθώς το ψηφιακό αποτύπωμα που δημιουργείται μπορεί να τα ακολουθεί μέχρι την ενήλικη ζωή τους.
Πώς μπορούν οι γονείς να προστατεύσουν την ιδιωτικότητα των παιδιών
Η λύση δεν είναι απαραίτητα να σταματήσουν οι γονείς να φωτογραφίζουν τα παιδιά τους. Αυτό που χρειάζεται είναι μεγαλύτερη προσοχή στη δημόσια έκθεση αυτών των εικόνων.
Μερικές βασικές αρχές που προτείνουν ειδικοί στην ψηφιακή ασφάλεια είναι:
- να αποφεύγεται η δημοσίευση φωτογραφιών που αποκαλύπτουν προσωπικές πληροφορίες (όπως σχολεία, διευθύνσεις ή καθημερινές συνήθειες)
- να προτιμώνται ιδιωτικές ομάδες ή εφαρμογές για την ανταλλαγή οικογενειακών φωτογραφιών
- να ελέγχεται ποιος μπορεί να δει τις δημοσιεύσεις
- να αποφεύγεται η υπερβολική δημοσίευση εικόνων των παιδιών.
- Πάνω απ’ όλα, πολλοί ειδικοί προτείνουν οι γονείς να αναρωτιούνται πριν από κάθε δημοσίευση: θα ήθελε το παιδί μου να υπάρχει αυτή η φωτογραφία στο διαδίκτυο όταν μεγαλώσει;
Η ψηφιακή ταυτότητα των παιδιών
Σήμερα τα παιδιά μεγαλώνουν σε έναν κόσμο όπου η ψηφιακή παρουσία αποτελεί σχεδόν αναπόφευκτο μέρος της ζωής. Η διαφορά είναι ότι για πρώτη φορά στην ιστορία, αυτή η παρουσία μπορεί να ξεκινά πριν καν το παιδί αποκτήσει λόγο για το πώς θέλει να εμφανίζεται στο διαδίκτυο.
Το ουσιαστικό ερώτημα που πρέπει να κάνουμε είναι το εξής: Πόσες από τις φωτογραφίες των παιδιών μας είναι πραγματικά απαραίτητο να δημοσιεύονται; Η απάντηση ίσως βρίσκεται σε μια ισορροπία ανάμεσα στη χαρά να μοιραζόμαστε μια σημαντική στιγμή και στην προστασία της ιδιωτικής ζωής των παιδιών.
Διαβάστε Επίσης
