Όταν μένεις έγκυος, όλα αλλάζουν. Οι ορμόνες κορυφώνονται, το σώμα αλλάζει, η διάθεση και η ψυχολογία το ίδιο. Μέχρι πρόσφατα, πιστεύαμε ότι η ιστορία τελείωνε εκεί – ότι μόλις περάσει η σωματική και ορμονική αναστάτωση της εγκυμοσύνης και της γέννας του παιδιού, το σώμα και ο νους επιστρέφουν στην προηγούμενη κατάστασή τους. Σήμερα οι επιστήμονες γνωρίζουν καλά ότι αυτό δεν ισχύει καθόλου.
Μέσα στο κρανίο μας, ο εγκέφαλος αναδιαμορφώνεται αθόρυβα με τρόπους που διαμορφώνουν την ικανότητα μιας μητέρας να φροντίζει το παιδί της. Και αυτές οι αλλαγές δεν είναι προσωρινές, αλλά μπορεί να κρατήσουν για χρόνια ή και για μια ολόκληρη ζωή, ενώ επηρεάζουν εξίσου και τους μπαμπάδες. "Λίγες περιοχές του εγκεφάλου μένουν ανέγγιχτες", εξηγεί σε σχετικό άρθρο του Newscientist, η Έμιλι Τζέικομπς καθηγήτρια νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια. Αυτό που κάποτε υποτιμητικά αποκαλούσαμε "mummy brain" –δηλαδή την κατάσταση αφηρημάδας λόγω έλλειψης ύπνου– είναι στην πραγματικότητα μια σειρά από εξαιρετικά ενορχηστρωμένες νευρολογικές προσαρμογές.
Πώς ο εγκέφαλος γίνεται πιο "ειδικός"
Από τα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης, η φαιά ουσία αρχίζει να αλλάζει. Σε πολλές περιοχές συρρικνώνεται, καθώς οι νευρωνικές συνδέσεις περικόπτονται. Αυτό δεν είναι σημάδι βλάβης, αλλά λεπτομερούς ρύθμισης. "Σκεφτείτε τον Δαβίδ του Μιχαήλ Άγγελου, όπου η υποκείμενη ομορφιά αποκαλύπτεται μέσα από την τέχνη της αφαίρεσης", λέει χαρακτηριστικά η Τζέικομπς.
Οι πιο εντυπωσιακές μεταμορφώσεις συμβαίνουν στο δίκτυο αυτόματης λειτουργίας του εγκεφάλου, το οποίο εμπλέκεται στον αυτοστοχασμό, τον προγραμματισμό και την κοινωνική νόηση. Αυτές οι αλλαγές συνδέονται άμεσα με το πόσο εύκολα δένεται μια μάνα με το μωρό της. "Ο εγκέφαλος γίνεται πιο εξειδικευμένος, όχι πιο αδύναμος", εξηγεί η Λόρεν Μαχόνι, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. "Φαίνεται να δίνει προτεραιότητα σε πληροφορίες που σχετίζονται με τη φροντίδα, τον εντοπισμό απειλών και την ταχεία παρακολούθηση του περιβάλλοντος". Γι' αυτό μια νέα μαμά μπορεί να ξεχάσει πού έβαλε τα κλειδιά της, αλλά αντιλαμβάνεται αμέσως την παραμικρή αλλαγή στην αναπνοή του μωρού της.
Παράλληλα, η έρευνα δείχνει ότι και οι μπαμπάδες παρουσιάζουν μειώσεις στον όγκο της φαιάς ουσίας μετά τη γέννηση του παιδιού, οι οποίες συνδέονται με πιο στοργικές και συναισθηματικές συμπεριφορές φροντίδας. Μάλιστα, όσο περισσότερο χρόνο περνά ένας μπαμπάς φροντίζοντας άμεσα τα παιδιά, τόσο περισσότερο η εγκεφαλική του δραστηριότητα προσομοιάζει με εκείνη των μητέρων.
Μια ισόβια θωράκιση ενάντια στη γήρανση και την άνοια
Οι αλλαγές αυτές φαίνεται να έχουν τεράστια διάρκεια. Μελέτες δείχνουν ότι οι δομικές αλλαγές είναι ορατές ακόμη και έξι χρόνια μετά τη γέννα, ενώ έρευνες της νευροεπιστήμονα Εντουίνα Όρτσαρντ αποκαλύπτουν ότι ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου συνεχίζουν να διαφέρουν μεταξύ γονέων και μη γονέων ακόμη και στην ηλικία των 70 ετών.
Μαζί με αυτές τις αλλαγές έρχεται και μια μόνιμη βελτίωση στις γνωστικές λειτουργίες. Οι μητέρες εμφανίζουν ανώτερη προσοχή και "εκτελεστική λειτουργία" –το σύστημα ελέγχου του εγκεφάλου που μας επιτρέπει να λύνουμε προβλήματα, να αλλάζουμε εργασίες και να συγκεντρωνόμαστε σβήνοντας τους σπασμούς της προσοχής– για τουλάχιστον τρία χρόνια μετά τη γέννηση. Αυτό εξηγεί πώς μια μάνα μπορεί ταυτόχρονα να μαγειρεύει, να εμποδίζει το παιδί να γράψει στον τοίχο και να βρίσκει ένα χαμένο παπούτσι χωρίς να σταματήσει ούτε δευτερόλεπτο.
Οι ίδιες οι προκλήσεις της γονεϊκότητας χτίζουν αυτό που οι επιστήμονες ονομάζουν "γνωστικό απόθεμα". Η ανατροφή των παιδιών είναι δύσκολη, απαιτεί συνεχώς νέες δεξιότητες, συντονισμό πολλών προτεραιοτήτων και όλα αυτά κάτω από συνθήκες έλλειψης ύπνου. Αυτή η συνεχής πνευματική προπόνηση λειτουργεί όπως η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας ή ενός μουσικού οργάνου, δημιουργώντας πιο ευέλικτα και αποδοτικά νευρωνικά δίκτυα που συμβάλλουν στην προστασία από την άνοια.
Τα παιδιά τελικά δεν αλλάζουν μόνο το σπίτι, το πρόγραμμα και τον ύπνο μας. Αφήνουν ένα ανεξίτηλο, συγκλονιστικό και μόνιμο σημάδι μέσα στο ίδιο μας το μυαλό, συνεισφέροντας στην ενσυναίσθηση, στις ικανότητές μας και στη μακροχρόνια υγεία του εγκεφάλου μας.
Διαβάστε Επίσης
