Οι εξετάσεις —είτε πρόκειται για διαγωνίσματα, είτε για εισαγωγή σε πρότυπα σχολεία, ξένες γλώσσες ή πανεπιστήμια— είναι κομμάτι της ζωής των παιδιών μας. Όταν τα αποτελέσματα είναι καλά, πανηγυρίζουμε. Τι γίνεται όμως όταν το παιδί έρχεται στο σπίτι με έναν βαθμό που δεν περίμενε ή με ένα "κόψιμο" που του ραγίζει την καρδιά;
Η αποτυχία στις εξετάσεις και η διαχείριση της απογοήτευσης είναι ίσως από τα πιο δύσκολα μαθήματα που καλούμαστε να δώσουμε ως γονείς.
Όταν η πίεση λυγίζει τα παιδιά
Το σύστημα των εξετάσεων συχνά δημιουργεί τεράστια πίεση. Όταν ένας μαθητής εισπράττει μια απόρριψη, δεν τη βλέπει απλώς ως ένα "κακό αποτέλεσμα". Συχνά την παίρνει προσωπικά. Πιστεύει ότι ο ίδιος "δεν αξίζει" ή ότι "δεν είναι αρκετά έξυπνος". Εκεί είναι το σημείο-κλειδί όπου το παιδί μπορεί να τα παρατήσει και η δική μας αντίδραση είναι καθοριστική.
Σκέψου ένα παιδί που κόπηκε στις εξετάσεις για το σχολείο που ήθελε. Η απογοήτευσή του ήταν τόσο μεγάλη που επηρέασε και τους βαθμούς του στο σχολείο. Σαν να μην έφτανε αυτό, δέχτηκε και πειράγματα από συμμαθητές του. Το αποτέλεσμα; Κλείστηκε στον εαυτό του, έγινε κυκλοθυμικό, νευρικό και σταμάτησε να συμμετέχει στο μάθημα.
Πώς μπορούμε, λοιπόν, να βοηθήσουμε το παιδί μας να ανακάμψει μακροπρόθεσμα;
4 βήματα για να χτίσεις την ψυχική ανθεκτικότητα του παιδιού σου
Για να βοηθήσουμε το παιδί να διαχειριστεί την αποτυχία και να προετοιμαστεί για τις επόμενες προκλήσεις χωρίς να "καεί" από το άγχος, μπορούμε να ακολουθήσουμε τις εξής στρατηγικές:
Δώσε έμφαση στην προσπάθεια: Μην λες απλά ένα ξερό "μπράβο". Επαινέσε την προσπάθεια, την επιμονή και τη στρατηγική του, όχι μόνο στο διάβασμα αλλά και στην καθημερινότητα (π.χ. "Είδα πόσο συγκεντρωμένος ήσουν σήμερα που διάβαζες το μάθημα").
Καλλιέργησε τη "νοοτροπία ανάπτυξης": Απόφυγε τους επαίνους που εγκλωβίζουν το παιδί σε μια στατική εικόνα (π.χ. "είσαι ιδιοφυΐα"). Μάθε του ότι η εξυπνάδα και οι ικανότητες αναπτύσσονται με την εξάσκηση και τα λάθη.
Άλλαξε τη δική σου στάση απέναντι στην αποτυχία: Τα παιδιά μας παρατηρούν. Πώς αντιδράς εσύ όταν κάτι σου πηγαίνει στραβά; Αν δείξεις ότι τα λάθη είναι ευκαιρίες για μάθημα, θα το αντιγράψουν. Δείξε ενδιαφέρον για την προσπάθεια και όχι μόνο για τον τελικό βαθμό.
Ενίσχυσε την ανεξαρτησία του: Δώσε στο παιδί δουλειές στο σπίτι που απαιτούν υπευθυνότητα. Άκου και εκτίμησε τη γνώμη του. Έτσι θα νιώσει ικανό, θα μάθει να εμπιστεύεται τον εαυτό του και θα ρισκάρει πιο εύκολα να δοκιμάσει ξανά.
Η πρακτική λύση
Όταν το παιδί επιστρέφει πληγωμένο από τις εξετάσεις, η πρώτη μας αντίδραση είναι να του πούμε: "Μην δίνεις σημασία", "Δεν πειράζει" ή ακόμα και να αντιδράσουμε άσχημα. Αυτό όμως το κάνει να νιώθει ότι δεν το καταλαβαίνουμε.
Αντί γι' αυτό, δοκίμασε τα εξής δύο βήματα:
Βήμα 1: Ταύτιση με το συναίσθημα
Δείξε του ότι καταλαβαίνεις πώς νιώθει:
"Είναι πραγματικά δύσκολο να προσπαθείς όλη τη χρονιά και τελικά να μην γράφεις όπως ήθελες".
Βήμα 2: Αναζήτηση λύσεων από το ίδιο το παιδί
Αφού νιώσει ότι το άκουσες, βοήθησέ το να βρει μια λύση:
"Τι θα μπορούσες να κάνεις για να γράψεις καλύτερα στο επόμενο μάθημα" ή "μόλις ηρεμήσουμε μπορούμε να δούμε τι άλλες επιλογές έχεις".
Τι κάνεις αν το παιδί είναι μόνιμα απαισιόδοξο;
Αν το παιδί σου βλέπει πάντα το ποτήρι μισοάδειο, μην προσπαθήσεις να το αλλάξεις με το ζόρι. Αποδέξου την ανησυχία του: "Βλέπω τι σε προβληματίζει και έχεις δίκιο, είναι σημαντικό. Σκέφτεσαι όλες τις παγίδες και αυτό μας κρατάει ασφαλείς".
Μόλις νιώσει ότι το αποδέχεσαι, μπορείς να το βοηθήσεις να δει τα πράγματα στην πραγματική τους διάσταση: "Υπάρχει κάποια πιθανότητα να πάνε καλά τα πράγματα; Ποιο σενάριο είναι το πιο πιθανό;"
Η ζωή έχει αναποδιές. Η δουλειά μας ως γονείς δεν είναι να προστατεύσουμε τα παιδιά μας από κάθε δυσκολία της ζωής-αυτό είναι αδύνατο. Η δουλειά μας είναι να μεγαλώσουμε δυνατά παιδιά, που ως ενήλικες θα μπορούν να σταθούν όρθια σε ό,τι κι αν τους φέρει η ζωή.
