Αν ως γονιός σκέφτεσαι ότι είναι πολύ πιο δύσκολο να είσαι παιδί στις μέρες μας, έχεις απόλυτο δίκιο. Τα στατιστικά στοιχεία για την κατάθλιψη, το άγχος και τις απουσίες από το σχολείο που χτυπάνε κόκκινο, μας φωνάζουν ότι κάτι δεν πάει καλά.
Μετά από τέσσερις δεκαετίες δουλειάς και έχοντας συναντήσει πάνω από 1.000 παιδιά ως κλινικός παιδοψυχολόγος, ο Dr. Ross W. Greene εξηγεί σε άρθρο του στο αμερικάνικο CNBC ότι αυτά τα "σημάδια" είναι στην πραγματικότητα αντιδράσεις δυσφορίας και έντονου στρες. Τα παιδιά επικοινωνούν τη δυσφορία τους μέσα από τη συμπεριφορά τους, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που το κάνουν τα μωρά όταν πεινάνε, όταν είναι κουρασμένα, όταν νιώθουν άβολα ή όταν πονάει η κοιλίτσα τους.
Τι είναι αυτό που ζορίζει τόσο πολύ τα παιδιά σήμερα;
Όπως γράφει ο Dr. Greene στο νέο του βιβλίο "Τα παιδιά που δεν είναι καλά", μια σειρά από κοινωνικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών έχει κάνει την παιδική ηλικία σήμερα πολύ πιο δύσκολη. Ανάμεσα στους παράγοντες που ξεχωρίζουν είναι:
Το σχολικό άγχος και οι εξετάσεις: Εδώ και χρόνια, οι εκπαιδευτικοί προειδοποιούν ότι το να πιέζουμε κάθε μαθητή να περάσει τον ίδιο ακριβώς ακαδημαϊκό πήχη, συνδέοντας μάλιστα την αξιολόγηση των δασκάλων με αυτά τα αποτελέσματα, αγνοεί τις αναπτυξιακές διαφορές των παιδιών. Μια πιο αποτελεσματική προσέγγιση μετρά την πρόοδο σε σχέση με το σημείο εκκίνησης του κάθε μαθητή και συναντά τα παιδιά εκεί που πραγματικά βρίσκονται.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα smartphone: Στην καλύτερη περίπτωση, αποτελούν μια απόσπαση προσοχής στο σχολείο. Στη χειρότερη, η υπερβολική χρήση μπορεί να βλάψει σοβαρά την ψυχική υγεία. Τα σημερινά παιδιά εκτίθενται στο πιο σκοτεινό περιεχόμενο του κόσμου σε πολύ μικρότερες ηλικίες από τις προηγούμενες γενιές.
Η έλλειψη ειδικών ψυχικής υγείας: Σε πολλά μέρη του κόσμου, τα παιδιά δεν έχουν πρόσβαση σε φροντίδα. Οι μεγάλες λίστες αναμονής είναι πλέον καθημερινότητα, και παιδιά σε κατάσταση κρίσης μπορεί να μείνουν εγκλωβισμένα στα επείγοντα των νοσοκομείων για ημέρες, εβδομάδες ή ακόμη και μήνες.
Η πολιτική πόλωση: Το έντονα διχασμένο πολιτικό κλίμα δεν σταματά στους ενήλικες. Τα παιδιά το απορροφούν και αυτό.
Πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουμε την ψυχική υγεία
Ήδη από το 1960, ο ψυχίατρος Thomas Szasz υποστήριζε ότι η ψυχική ασθένεια είναι καλύτερα να κατανοηθεί ως "προβλήματα διαβίωσης". Ενώ μια διάγνωση μπορεί να περιγράψει το πώς δυσκολεύεται ένα παιδί, συχνά δεν εξηγεί το γιατί.
Όταν βλέπουμε τις προκλήσεις των παιδιών ως προβλήματα διαβίωσης, εστιάζουμε στο να εντοπίσουμε τι προκαλεί τη δυσφορία τους και να το διορθώσουμε. Κάποιες από τις δυνάμεις που επηρεάζουν τα παιδιά σήμερα είναι μακροοικονομικά ή κοινωνικά ζητήματα πέρα από τον έλεγχο του κάθε γονιού. Όμως, εμείς οι φροντιστές μπορούμε ακόμα να αντιμετωπίσουμε τα "μικροπροβλήματα" που διαμορφώνουν την καθημερινότητα ενός παιδιού, όπως:
- Τις συγκρούσεις με συνομηλίκους, το bullying ή την κοινωνική απομόνωση.
- Τις ακαδημαϊκές δυσκολίες ή τις ανεπίλυτες μαθησιακές προκλήσεις.
- Τις οικογενειακές διαφωνίες για τον χρόνο στην οθόνη, τον ύπνο, την υγιεινή, τη διατροφή ή τη χρήση ουσιών.
Για να βοηθήσουμε πραγματικά τα παιδιά μας, χρειαζόμαστε μια διαφορετική προσέγγιση από εκείνη με την οποία μεγαλώσαμε οι περισσότεροι από εμάς. Ο Dr. Greene δίνει 4 βασικές κατευθύνσεις:
1. Κάνε το συνεργατικά, όχι μονομερώς
Το να επιβάλλεις λύσεις χωρίς τη γνώμη του παιδιού μπορεί να σου φαίνεται γρήγορο και αποτελεσματικό, αλλά σπάνια λειτουργεί. Τα παιδιά επενδύουν πολύ περισσότερο σε λύσεις που βοήθησαν τα ίδια να δημιουργήσουν. Η συνεργασία ενισχύει επίσης τη σχέση και την επικοινωνία σας. Τα παιδιά συχνά λένε ότι οι ενήλικες δεν τα ακούνε, ενώ οι ενήλικες λένε ότι τα παιδιά δεν τους μιλάνε. Όλες αυτές οι μονομερείς αποφάσεις που παίρνουμε για εκείνα, έχουν το τίμημά τους.
2. Γίνε προνοητικός, όχι αντιδραστικός
Η καλύτερη στιγμή για να λύσεις ένα πρόβλημα με το παιδί σου δεν είναι η ώρα που το πρόβλημα εμφανίζεται μπροστά σου και επικρατεί ένταση. Τα προβλήματα είναι προβλέψιμα, επομένως μπορούν να εντοπιστούν και να λυθούν προνοητικά, σε μια ήρεμη φάση.
3. Μην εστιάζεις στη συμπεριφορά (την αντίδραση), αλλά στο ίδιο το πρόβλημα
Μην χάνεσαι στο ξέσπασμα. Τα παιδιά είναι πολύ πιο πιθανό να σου μιλήσουν για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν και τα δυσκολεύουν, παρά για την κακή συμπεριφορά τους.
4. Οι συνέπειες και οι ποινές δεν είναι καλές λύσεις
Η επιβράβευση και η τιμωρία είναι στρατηγικές παρακίνησης, όχι στρατηγικές επίλυσης προβλημάτων. Οι συνέπειες δεν είναι ένας αποτελεσματικός ή μόνιμος τρόπος για να αντιμετωπίσεις την κατάθλιψη, το άγχος, την ανησυχητική συμπεριφορά, τις τάσεις αυτοκτονίας ή τη χρόνια αποχή από το σχολείο.
Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι αυτό που χρειάζονται τα παιδιά δεν είναι περισσότερα κίνητρα ή τιμωρίες, αλλά ενήλικες που θα τα ακούσουν, θα τα καταλάβουν και θα συνεργαστούν μαζί τους για να λύσουν τα προβλήματα που μπαίνουν εμπόδιο στον δρόμο τους.
