Στις πρώτες 1.000 ημέρες της ζωής του μωρού, ο εγκέφαλος σχηματίζει 1.000 νέες συνδέσεις κάθε μόλις ένα δευτερόλεπτο! Μπορεί η ιδέα της "δόμησης" του βρεφικού εγκεφάλου να ακούγεται τρομακτική για πολλούς γονείς, ωστόσο, όπως εξηγεί ο Dr. Jack Shonkoff, Καθηγητής Υγείας και Ανάπτυξης του Παιδιού στο Πανεπιστήμιο Harvard, δεν χρειάζεται να αγχωνόμαστε: Η γονεϊκότητα είναι περισσότερο μια τέχνη παρά μια ακριβής επιστήμη. Ακόμη και μόλις 15 λεπτά ποιοτικού παιχνιδιού και αλληλεπίδρασης αρκούν για να πυροδοτήσουν χιλιάδες νέες εγκεφαλικές συνδέσεις.
Γιατί οι πρώτες μέρες έχουν τόση σημασία;
Τα πρώτα χρόνια ζωής είναι καθοριστικά για την ανάπτυξη του εγκεφάλου, καθώς οι εμπειρίες που βιώνουν τα μικρά παιδιά και οι σχέσεις που αναπτύσσουν με τα σημαντικά πρόσωπα της ζωής τους διαμορφώνουν κυριολεκτικά τη δομή του εγκεφάλου τους.
"Οι πρώτες χρονιές είναι σημαντικές... επειδή οι εμπειρίες που έχουν τα μικρά παιδιά και οι σχέσεις που έχουν με τα σημαντικά πρόσωπα στη ζωή τους διαμορφώνουν κυριολεκτικά την ανάπτυξη του εγκεφάλου τους. Και αυτή η πρώιμη βάση επηρεάζει όλη τη μάθηση, τη συμπεριφορά, καθώς και τη σωματική και ψυχική υγεία που ακολουθεί σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Είναι αδύνατον να υπερεκτιμήσουμε πόσο σημαντικά είναι τα πρώτα χρόνια", λέει ο Jack Shonkoff σε βίντεο που δημιούργησε για τη Unicef.
Η δύναμη του "σήμα και ανταπόκριση"
Το πιο σημαντικό πράγμα που μπορεί να κάνει ένας γονιός για να υποστηρίξει την ανάπτυξη του εγκεφάλου του παιδιού του είναι να μάθει να αποκωδικοποιεί τα σήματά του. Η αλληλεπίδραση αυτή βασίζεται στη λογική του "δίνω σήμα και ανταποκρίνομαι", η οποία λειτουργεί ακριβώς όπως ένα παιχνίδι.
"Το πιο σημαντικό πράγμα που μπορεί να κάνει οποιοσδήποτε γονιός... είναι να γνωρίσει αυτό το μικρό παιδί. Να μάθει να διαβάζει τα σήματα αυτού του παιδιού. Να αρχίσει να συμμετέχει σε αυτό που αποκαλούμε αλληλεπίδραση "σήμα και ανταπόκριση"... Ένα μωρό στέλνει ένα χαμόγελο, έναν ήχο, ένα γάργαρο γέλιο, μια χειρονομία, και ο γονιός ή άλλος ενήλικας επιστρέφει μια απάντηση που συνδέεται με αυτό που έκανε το μωρό", λέει ο καθηγητής.
Η διαδικασία αυτή γίνεται όλο και πιο φυσική με την εξάσκηση. Δεν έχει σημασία ποιος ξεκινά την κίνηση -το μωρό ή ο γονιός-, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ανταποκρινόμαστε.
Το παιχνίδι ως μέσο εξερεύνησης και μάθησης
Για τα πολύ μικρά παιδιά, κάθε μορφή ουσιαστικής μάθησης συμβαίνει μέσα στα όρια του παιχνιδιού. Το παιχνίδι δεν είναι απλώς διασκέδαση, είναι εξερεύνηση, δοκιμή και ανακάλυψη του πώς οι πράξεις μας προκαλούν αντιδράσεις στον κόσμο γύρω μας.
"Για τα πολύ μικρότερα παιδιά, όλη η σημαντική μάθηση λαμβάνει χώρα στο πλαίσιο του παιχνιδιού. Το παιχνίδι είναι εξερεύνηση. Το παιχνίδι είναι δοκιμές. Προσπαθείς να καταλάβεις πώς όταν κάνεις ένα πράγμα, κάτι άλλο συμβαίνει. Το παιχνίδι είναι η προσπάθεια να αναπτύξεις μια αίσθηση κυριαρχίας πάνω στον κόσμο", εξηγεί ο καθηγητής.
Το ευχάριστο είναι ότι δεν χεριάζονται περίτεχνα παιχνίδια ή ειδικές συνθήκες. Παιχνιδιάρικες αλληλεπιδράσεις μπορούν να συμβούν οπουδήποτε: την ώρα του φαγητού, την ώρα που αλλάζουμε ρούχα στο παιδί ή κατά τη διάρκεια του μπάνιου.
Κλασικά παιχνίδια, τεράστια αξία για την ανάπτυξη
Παιχνίδια που φαίνονται απλά -όπως το γνωστό "Κου-Κου! Τσα!" - έχουν βαθιά γνωστική σημασία για ένα βρέφος. Όταν κρύβουμε το πρόσωπό μας πίσω από ένα ύφασμα και το εμφανίζουμε ξανά, το μωρό δεν γελάει απλώς επειδή το διασκεδάζει, κατακτά θεμελιώδεις έννοιες της πραγματικότητας.
"Τα καλύτερα είδη παιχνιδιών δημιουργούν μια αίσθηση συναισθηματικής ασφάλειας που επιτρέπει την ανάπτυξη... Όταν καλύπτεις το πρόσωπό σου με ένα ύφασμα και παίζεις "κου-κου, τσα", το μωρό μαθαίνει. Γιατί το μωρό γελάει κάθε μαγική φορά που το κάνεις αυτό; Επειδή, πρώτον, είναι μια προσωπική αλληλεπίδραση... και δεύτερον, το μωρό κατακτά τις έννοιες των αντικειμένων που εξαφανίζονται και επανεμφανίζονται, γνωρίζοντας ότι εξακολουθούν να υπάρχουν", εξηγεί.
Παρατηρήστε το παιδί σας για να το γνωρίσετε
Κάθε φορά που ένα μωρό επιμένει να επαναλαμβάνει το ίδιο παιχνίδι ξανά και ξανά, ο εγκέφαλός του στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: "Το κατακτώ, μαθαίνω πολλά από αυτό και απολαμβάνω την εμπειρία".
Ο Dr. Jack Shonkoff προτρέπει τους γονείς να παρατηρούμε τα παιδιά μας και να αναρωτιόμαστε τι είναι αυτό που απολαμβάνουν περισσότερο, θυμίζοντάς μας ότι η απάντηση πίσω από κάθε τους ευχαρίστηση είναι πάντα η ίδια: Η συνεχής δόμηση και ενδυνάμωση του εγκεφάλου τους.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
