Τι ακούει ένα παιδί όταν η φράση "να είσαι καλό παιδί" συνοδεύει συνεχώς την απαίτηση να υποχωρήσει;
"Δώσ' του το παιχνίδι σου. Να είσαι καλό παιδί."
Η πρόθεσή μας είναι όμορφη. Θέλουμε τα παιδιά μας να μάθουν να μοιράζονται, να βοηθούν, να σκέφτονται τον άλλον.
Μπορεί, χωρίς να το επιδιώκουμε, να αρχίσει να συνδέει την καλοσύνη με κάτι διαφορετικό:
- Για να είμαι καλός, πρέπει να λέω "ναι".
- Για να με αγαπούν, δεν πρέπει να δυσαρεστώ τους άλλους.
- Για να είμαι αποδεκτός, οι ανάγκες των άλλων έρχονται πριν από τις δικές μου.
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση. Καλοσύνη δεν σημαίνει να χάνω τον εαυτό μου. Μπορώ να νοιάζομαι και να έχω όρια!
- Ένα παιδί μπορεί να αγαπά τον φίλο του και να μη θέλει να του δώσει εκείνη τη στιγμή το παιχνίδι με το οποίο παίζει.
- Μπορεί να είναι ευγενικό και να πει "όχι".
- Μπορεί να καταλαβαίνει ότι κάποιος στενοχωρήθηκε χωρίς να αναλαμβάνει πάντα την ευθύνη να τον κάνει χαρούμενο.
Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό μάθημα για τις μελλοντικές του σχέσεις:
"Η ανάγκη του άλλου έχει αξία. Και η δική μου επίσης."
Δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στην ενσυναίσθηση και στον αυτοσεβασμό. Χρειάζεται να μάθει να συνδυάζει και τα δύο.
Όταν το "μοιράσου" γίνεται υποχρέωση
Ας φανταστούμε ένα παιδί που παίζει με το αγαπημένο του παιχνίδι και ένα άλλο παιδί το ζητά.
Η πρώτη μας αντίδραση μπορεί να είναι: "Δώσ' το λίγο. Πρέπει να μοιράζεσαι."
Τι θα γινόταν αν λέγαμε: "Βλέπω ότι παίζεις ακόμη με αυτό. Όταν τελειώσεις, μπορεί να παίξει και ο φίλος σου;"
Η διαφορά φαίνεται μικρή, αλλά το μήνυμα αλλάζει.
Στη δεύτερη περίπτωση αναγνωρίζουμε και τα δύο παιδιά. Δεν μαθαίνουμε στο παιδί ότι όποιος ζητά κάτι το δικαιούται αυτομάτως.
Του δείχνουμε όμως ότι μπορούμε να αναζητήσουμε μια λύση που σέβεται και τον άλλον.
Το "όχι" δεν είναι κακή λέξη
Ένα παιδί που μαθαίνει να λέει "όχι" με σεβασμό αποκτά μια δεξιότητα που θα χρειαστεί σε όλη του τη ζωή.
Μπορούμε να του δώσουμε τις λέξεις:
- "Δεν θέλω αυτή τη στιγμή."
- "Δεν αισθάνομαι άνετα με αυτό."
- "Θέλω να σταματήσεις."
- "Μπορούμε να κάνουμε κάτι άλλο;"
Ταυτόχρονα, χρειάζεται να μάθει ότι όπως έχει δικαίωμα να εκφράζει το δικό του όριο, έτσι χρειάζεται να σέβεται και το "όχι" του άλλου. Τα όρια δεν λειτουργούν προς μία μόνο κατεύθυνση.
Ενσυναίσθηση χωρίς ενοχή
Όταν ένα παιδί πληγώσει κάποιον, η φράση: "Κοίτα τι του έκανες!"
μπορεί να προκαλέσει ενοχή. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το βοηθά να καταλάβει την εμπειρία του άλλου.
Μια διαφορετική προσέγγιση είναι να ρωτήσουμε:
- "Τι παρατήρησες στο πρόσωπό του;"
- "Πώς πιστεύεις ότι ένιωσε;"
- "Υπάρχει κάτι που θα ήθελες να κάνεις τώρα;"
Εδώ δεν του δίνουμε έτοιμη την "σωστή" αντίδραση. Το βοηθάμε να κάνει τη σύνδεση μόνο του. Και αυτή η σύνδεση είναι η βάση της ενσυναίσθησης.
Τα παιδιά κοιτούν πώς φερόμαστε εμείς
Μπορούμε να μιλάμε για όρια όλη μέρα. Αν όμως το παιδί μάς βλέπει να λέμε "ναι" ενώ θέλουμε να πούμε "όχι" και μετά να θυμώνουμε επειδή οι άλλοι "μας εκμεταλλεύονται", παίρνει ένα διαφορετικό μάθημα.
- Μας παρατηρεί όταν βοηθάμε.
- Όταν ζητάμε συγγνώμη.
- Όταν αρνούμαστε κάτι χωρίς επίθεση.
- Όταν δεχόμαστε ένα "όχι" χωρίς να προσπαθούμε να κάνουμε τον άλλον να νιώσει άσχημα.
Η καλοσύνη διδάσκεται πολύ περισσότερο με αυτόν τον τρόπο παρά με τη φράση "να είσαι καλό παιδί".
Ίσως, λοιπόν, αξίζει να αλλάξουμε λίγο και τον τρόπο που χρησιμοποιούμε αυτή τη φράση.
Αντί να μεγαλώνουμε παιδιά που προσπαθούν συνεχώς να είναι "καλά" στα μάτια των άλλων, μπορούμε να μεγαλώνουμε παιδιά που ξέρουν να είναι καλοσυνάτα και ταυτόχρονα αληθινά.
Παιδιά που μπορούν να αναρωτηθούν: "Πώς νιώθει ο άλλος;" αλλά και: "Πώς νιώθω εγώ;"
Γιατί η ουσιαστική καλοσύνη δεν απαιτεί να εξαφανίσουμε τις δικές μας ανάγκες. Χωρά δύο ανθρώπους.

