Όταν ζητήματα που θεωρούσαμε ιστορικά λυμένα, όπως οι αμβλώσεις, επανέρχονται στον δημόσιο λόγο ως "ανοιχτά ερωτήματα", χρειάζεται μια υπενθύμιση.
Μέχρι τη δεκαετία του 1980, η άμβλωση στην Ελλάδα ήταν ποινικό αδίκημα. Αυτό δεν σήμαινε λιγότερες αμβλώσεις, σήμαινε επικίνδυνες και παράνομες αμβλώσεις. Χιλιάδες γυναίκες ρίσκαραν τη ζωή και την υγεία τους, βίωναν φόβο, ενοχή και κοινωνικό στιγματισμό, ενώ οι ταξικές ανισότητες ήταν ωμές: Μόνο οι εύπορες γυναίκες είχαν πρόσβαση σε σχετικά "ασφαλείς" λύσεις. Για τις υπόλοιπες, η άμβλωση δεν ήταν επιλογή, ήταν ταμπού, παρανομία και κίνδυνος.
Η μητρότητα πρέπει να είναι επιλογή και όχι καταναγκασμός
Δεν χρειάζεται να είσαι γονιός για να το καταλάβεις. Η μητρότητα πρέπει να είναι επιλογή, όχι καταναγκασμός. Κι ακόμη κι αν ακούσει κανείς ότι σκοτώνουν "μια αγέννητη ψυχούλα" ή ότι το έμβρυο έχει "δικαίωμα στη ζωή", αυτό δεν δίνει δικαίωμα χρήσης του σώματος της γυναίκας χωρίς τη συναίνεσή της. Για αυτό οι γυναίκες μίλησαν και διεκδίκησαν. Το 1986, με τον Νόμο 1609/1986, η άμβλωση νομιμοποιήθηκε στην Ελλάδα. Ο νόμος αναγνώρισε κάτι θεμελιώδες: Η μητρότητα πρέπει να είναι επιλογή και όχι καταναγκασμός.
Το ισχύον πλαίσιο προβλέπει:
- άμβλωση έως 12 εβδομάδες με ελεύθερη επιλογή
- έως 19 εβδομάδες σε περιπτώσεις βιασμού ή αιμομιξίας
- έως 24 εβδομάδες σε σοβαρές ανωμαλίες του εμβρύου
- χωρίς χρονικό όριο όταν κινδυνεύει η ζωή ή η υγεία της γυναίκας
Η άμβλωση εντάχθηκε στο δημόσιο σύστημα υγείας ως ζήτημα υγείας και δικαιωμάτων. Γιατί το σώμα μιας γυναίκας δεν ανήκει ούτε στο κράτος ούτε στην κοινωνική πλειοψηφία. Ανήκει στην ίδια.
Οι δηλώσεις Καρυστιανού και το "δίλημμα της επιστήμης"
Σε αυτό το ιστορικό και νομικό πλαίσιο, οι πρόσφατες δηλώσεις της Μαρίας Καρυστιανού στην εκπομπή "10 Παντού" του Open προκάλεσαν εύλογο προβληματισμό. Χαρακτήρισε τις αμβλώσεις "θέμα δημόσιας διαβούλευσης" και μίλησε για μια ιδιότυπη σύγκρουση ανάμεσα στα δικαιώματα της γυναίκας και του εμβρύου, δηλώνοντας ότι "δεν μπορεί να τα ιεραρχήσει" ως παιδίατρος και ότι "η πλειοψηφία της κοινωνίας θα δείξει".
Το πρόβλημα δεν είναι σε μια δημοκρατία δεν είναι οι απόψεις, αλλά οι πολιτικές τους συνέπειες όταν μιλάμε για δικαιώματα. Τα θεμελιώδη δικαιώματα δεν γίνεται να τίθενται σε δημόσια διαβούλευση. Δεν εξαρτώνται από το τι "θα ήθελε η κοινωνία".
Διαβάστε Επίσης
Η επιστήμη δεν "διχάζεται"
Η επίκληση της επιστήμης ως πεδίο διχασμού, όπως το έθεσε η κα Καρυστιανού, δεν ανταποκρίνεται στη πραγματικότητα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είναι σαφής: οι ασφαλείς και νόμιμες αμβλώσεις μειώνουν τη μητρική θνησιμότητα και τις σοβαρές επιπλοκές. Οι περιορισμοί και η ποινικοποίηση δεν μειώνουν τον αριθμό των αμβλώσεων, απλώς τις καθιστούν επικίνδυνες. Όπου απαγορεύεται η άμβλωση, οι γυναίκες δεν γεννούν περισσότερο, πεθαίνουν περισσότερο.
Αντίστοιχα, το American College of Obstetricians and Gynecologists τονίζει ότι η άμβλωση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της αναπαραγωγικής υγείας και ότι οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται από τη γυναίκα σε συνεργασία με τον γιατρό της, χωρίς πολιτικές ή ιδεολογικές παρεμβάσεις τρίτων.
Με αφορμή τις δηλώσεις Καρυστιανού, τοποθετήθηκε και ο γνωστός παιδίατρος Στέλιος Παπαβέντσης, ο οποίος απαντά ευθέως στον υποτιθέμενο "διχασμό": "Επειδή είμαι παιδίατρος, δηλαδή επιστήμονας, και ανθρωπιστής ταυτόχρονα, δεν έχω διχασμό σε σχέση με το θέμα της άμβλωσης. Είναι δικαίωμα αυτοδιάθεσης του σώματος της κάθε γυναίκας".
Η επιστήμη δεν μιλά για σύγκρουση. Μιλά για δεδομένα, επιπτώσεις και ανθρώπινες ζωές.
Τι απαντά η βιοηθική στο επιχείρημα ότι το έμβρυο έχει "δικαίωμα στη ζωή"
Στο πεδίο της φιλοσοφικής βιοηθικής, η ιδέα της υποχρεωτικής κυοφορίας δεν θεωρείται αυτονόητη. Το κλασικό έργο της Judith Jarvis Thomson, A Defense of Abortion, δείχνει ότι ακόμη κι αν δεχθεί κανείς ότι το έμβρυο έχει "δικαίωμα στη ζωή", αυτό δεν συνεπάγεται δικαίωμα χρήσης του σώματος της γυναίκας χωρίς τη συναίνεσή της. Η αυτοδιάθεση δεν ακυρώνεται από τη βιολογία.
Όπως έγραψε η Έφη Αχτσιόγλου σχετικά με τις δηλώσεις Καρυστιανού, αυτό που αμφισβητούν πραγματικά απόψεις σαν της Μαρίας Καρυστιανού είναι το θεμελιώδες δικαίωμα των γυναικών στην αυτοδιάθεση: "Δημόσια διαβούλευση μπορεί να υπάρξει για πολλά θέματα, αλλά όχι για θεμελιώδη δικαιώματα. Τα θεμελιώδη δικαιώματα δεν είναι ζήτημα πλειοψηφίας - μειοψηφίας. Δεν υπάρχει πραγματική και νομική σύγκρουση προστασίας ζωής κυοφορούμενου και αυτοδιάθεσης σώματος γυναίκας, στο πλαίσιο των νόμιμων αμβλώσεων όπως οι προϋποθέσεις τους καθορίζονται στον ευρωπαϊκό νομικό πολιτισμό, και για τον λόγο αυτο δεν νοείται και οποιαδήποτε στάθμιση".
Μια μεγάλη μελέτη που διερεύνησε τις απόψεις ακαδημαϊκών επιστημόνων βρήκε ότι η πλειονότητα των επιστημόνων συμφωνεί με το ότι αν οι νόμιμες αμβλώσεις είναι δύσκολο να προσεγγιστούν, αυτό εμποδίζει τις γυναίκες να προοδεύσουν στην κοινωνία. Οι επιστήμονες στην πλειοψηφία τους συμφωνούν πως η απόφαση για άμβλωση ανήκει αποκλειστικά στην έγκυο γυναίκα, ενώ αντίθετα η αυστηρή νομοθεσία μπορεί να αναγκάσει τις γυναίκες να αναζητήσουν μη ασφαλείς παράνομες επιλογές. Με λίγα λόγια, η επιστημονική κοινότητα που ασχολείται με τη δημόσια υγεία και την κοινωνιολογία της επιστήμης αναγνωρίζει τους κινδύνους της περιοριστικής πολιτικής σε σχέση με τις αμβλώσεις, ιδιαίτερα σε χώρες όπου αυτές απαγορεύονται ή δυσκολεύεται η πρόσβαση.
Ας μη μιλάμε για "απόψεις" ας μιλήσουμε για εκπαίδευση
Κάθε φορά που ένα κατοχυρωμένο δικαίωμα παρουσιάζεται ως "ανοιχτό σε διαβούλευση" ανοίγει ο δρόμος για την αναίρεσή του. Κι αυτός ο δρόμος ξέρουμε ήδη που οδηγεί. Όπως έχει δείξει η ιστορία, οδηγεί στον φόβο και στις άνισες ζωές.
Ένα κρίσιμο στοιχείο απουσιάζει σχεδόν πάντα από τις συζητήσεις για τις αμβλωσεις: Η σεξουαλική και αναπαραγωγική εκπαίδευση. Όταν μιλάμε για αμβλώσεις χωρίς να μιλάμε για γνώση και πρόσβαση, τότε μάλλον η άμβλωση έχει να κάνει με τον "έλεγχο" της γυναίκας. Αν πραγματικά κάποιος προβληματίζεται για το ηθικό ή κοινωνικό αποτύπωμα των αμβλώσεων, πρέπει να στηρίζει ως πρώτη πολιτική δράση την καθολική, συμπεριληπτική σεξουαλική εκπαίδευση στα σχολεία, τη δωρεάν πρόσβαση στην αντισύλληψη, την ενημέρωση χωρίς ντροπή και χωρίς φόβο. Να αναγνωρίζει ότι οι νέοι άνθρωποι κάνουν σεξ και ότι η πολιτεία οφείλει να τους προστατεύει, όχι να τους τιμωρεί.
Η πολιτεία δεν γίνεται να μεταφέρει όλο το βάρος της "ηθικής ευθύνης" στη γυναίκα, αν πρώτα της έχει στερήσει τα εργαλεία για να αποφασίσει συνειδητά. Και τα κορίτσια- και τα αγόρια -πρέπει να μάθουν για το σώμα τους, για την αντισύλληψη, για τη συναίνεση, για τις σχέσεις εξουσίας. Για το δικαίωμα να πουν "όχι".
Διαβάστε Επίσης
