Ο σχολικός εκφοβισμός παραμένει ένα από τα πιο σύνθετα και ανησυχητικά φαινόμενα μέσα στη σχολική κοινότητα, επηρεάζοντας όχι μόνο την καθημερινότητα των παιδιών αλλά και την ψυχική τους ισορροπία, την αυτοπεποίθηση και την αίσθηση ασφάλειας στο σχολικό περιβάλλον.
Πολλοί γονείς αναρωτιούνται πώς μπορούν να καταλάβουν αν το παιδί τους δέχεται bullying, ποια είναι τα σημάδια που πρέπει να προσέξουν και ποια στάση είναι πραγματικά βοηθητική όταν ένα παιδί αποφασίσει να μιλήσει. Την ίδια στιγμή, το φαινόμενο αφορά τόσο τα παιδιά που γίνονται στόχος όσο και εκείνα που εκφοβίζουν, καθώς συχνά πίσω από τέτοιες συμπεριφορές κρύβονται δυσκολίες στη διαχείριση συναισθημάτων, πρότυπα βίας ή βαθύτερες ανασφάλειες.
Για όλα αυτά μιλήσαμε με τη δικηγόρο Αθηνών Νανά Παπαδογεωργάκη, διαπιστευμένη διαμεσολαβήτρια (ΥΔ, UK, USA) και εκπαιδεύτρια διαμεσολαβητών. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης με διεθνείς μετεκπαιδεύσεις (Harvard, UK, Ιnternational Mediation Centre for Family Conflict and Child Abduction (MIKK e.V. - Βερολίνο) και δραστηριοποιείται ενεργά στον τομέα της πρόληψης και αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού. Διαθέτει πολυετή εμπειρία στη διαμεσολάβηση και εξειδικεύεται, μεταξύ άλλων, σε οικογενειακές υποθέσεις. Από το 2013 εκπαιδεύει διαμεσολαβητές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ενώ τα τελευταία δέκα και πλέον χρόνια παρέχει εκπαιδευτικές υπηρεσίες στο Αθηναϊκό Κέντρο Κατάρτισης και Εκπαίδευσης Διαμεσολαβητών "ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ", με βασικό εταίρο τον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών.
Τα τελευταία χρόνια η Νανά Παπαδογεωργάκη συμμετέχει ενεργά σε δράσεις ενημέρωσης και επιμόρφωσης εκπαιδευτικών και μαθητών σχετικά με τη σχολική διαμεσολάβηση και τη διαχείριση συγκρούσεων στο σχολικό περιβάλλον. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας έχει συμβάλει σε επιμορφωτικές δράσεις σε συνεργασία με τις Διευθύνσεις Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Δ΄ Αθήνας, ενώ μία από τις σημαντικές πρωτοβουλίες ήταν η διοργάνωση επιμορφωτικών σεμιναρίων για εκπαιδευτικούς με τίτλο "Επιλύοντας τις συγκρούσεις μέσω της σχολικής διαμεσολάβησης", σε συνεργασία με το 4ο ΓΕΛ Αλίμου και τη Σχολική Επιτροπή Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Δήμου Αλίμου.
Η ειδικός εξηγεί στο The Mamagers ποια είναι τα σημάδια που μπορεί να δείχνουν ότι ένα παιδί βιώνει εκφοβισμό, τι πρέπει να κάνουν οι γονείς όταν το παιδί τους αποκαλύπτει ότι είναι θύμα, αλλά και πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί η περίπτωση όπου ένα παιδί ασκεί το ίδιο bullying. Παράλληλα αναλύει ποιος είναι ο ρόλος του σχολείου, τι δικαιούνται να ζητούν οι γονείς από τη σχολική μονάδα και πώς το ισχύον θεσμικό πλαίσιο – όπως ο νόμος 5029/2023 για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της σχολικής βίας – δίνει πλέον τη δυνατότητα για πιο οργανωμένη αντιμετώπιση των περιστατικών.
Πώς καταλαβαίνω αν το παιδί μου δέχεται bullying; Υπάρχουν κάποια "σημάδια";
Οι γονείς πρέπει να παρατηρήσουν:
-Aπότομη πτώση στη διάθεση ή στις σχολικές επιδόσεις, άρνηση να πάει σχολείο, σωματικά παράπονα (πονοκέφαλοι, στομαχόπονοι) χωρίς ιατρική εξήγηση
-Σημάδια στα πράγματά του (χαλασμένα αντικείμενα, χαμένα χρήματα, σκισμένα ρούχα), μώλωπες που "δεν εξηγεί"
- Aπομόνωση, απόσυρση από φίλους, αυξημένος χρόνος σε οθόνες, ευερεθιστότητα ή κλάματα χωρίς "φαινομενικό" λόγο.
Ανθρώπινα, το πιο σημαντικό "σημάδι" είναι ότι βλέπεις ένα παιδί να αλλάζει και "να μικραίνει" μέσα του: λιγότερη αυτοπεποίθηση, περισσότερο φόβο, περισσότερη σιωπή. Εκεί χρειάζεται να ρωτήσεις ήρεμα, χωρίς πίεση, και να του δώσεις χώρο να μιλήσει όταν νιώσει έτοιμο.
Τι να κάνουν οι γονείς όταν το παιδί αποκαλύπτει ότι είναι θύμα;
Πρώτα, σταματάμε το "ανάκριση–κριτική" και στεκόμαστε δίπλα του. Χρήσιμα βήματα:
-Ακούμε χωρίς να διακόπτουμε, λέγοντας ξεκάθαρα "δεν φταις εσύ, σωστά έκανες που μίλησες".
-Ζητάμε συγκεκριμένες πληροφορίες (πού, πότε, ποιοι, τι ακριβώς συμβαίνει, πόσο συχνά).
-Επικοινωνούμε με τη δασκάλα/τον εκπαιδευτικό της τάξης και με τον διευθυντή, περιγράφοντας συγκεκριμένα περιστατικά και ζητώντας γραπτές ή σαφείς ενέργειες (παρακολούθηση, διαχωρισμός παιδιών, ενημέρωση ψυχολόγου σχολείου κ.λπ.).
-Αν το σχολείο αδρανεί ή το περιστατικό είναι σοβαρό (σωματική βία, απειλές, σεξουαλικός εκφοβισμός), εξετάζουμε νομικές επιλογές (αναφορά, καταγγελία, αστικές αξιώσεις) με νομική υποστήριξη.
Για το παιδί, φροντίζουμε να υπάρχει παράλληλη στήριξη από παιδοψυχολόγο, ώστε να μη μείνει μόνο με τον φόβο και την ντροπή. Στόχος δεν είναι μόνο "να τιμωρηθεί ο άλλος", αλλά να αποκατασταθεί η αίσθηση ασφάλειας και αξίας του δικού μας παιδιού.
Αυτό που ακούμε συχνά απο γονείς να λένε "χτύπα κι εσύ" είναι απάντηση; Να το ενθαρρύνουμε να "αντιδράσει" ή να απομακρυνθεί;
Αυτή η φράση του περνά μήνυμα ότι "η βία είναι η λύση" και ότι αν δεν ανταποδώσει, είναι αδύναμο. Πιο ουσιαστικό είναι να το ενθαρρύνουμε: να μιλάει δυνατά, με σταθερότητα ("σταμάτα, δεν μου αρέσει"), να απομακρύνεται προς ασφαλές σημείο, να μένει κοντά σε ομάδα και όχι μόνο του.
Αν το δικό μας παιδί ασκεί bullying;
Το να είναι ένα παιδί θύτης δεν σημαίνει αυτομάτως "κακό παιδί" ή "κακό σπίτι", αλλά είναι σίγουρα ένα καμπανάκι ότι κάτι δυσλειτουργεί στα όρια, στη διαχείριση συναισθημάτων ή στις σχέσεις του. Μπορεί να αντιγράφει πρότυπα βίας, να προσπαθεί να νιώσει ισχυρό, να καλύπτει δική του ανασφάλεια ή άλλο τραύμα. Σε κάθε περίπτωση, χρειάζεται οι γονείς να μην μπουν σε άρνηση ("δεν το πιστεύω, αποκλείεται, το παιδί μου δεν τα κάνει αυτά"), αλλά να ακούσουν σοβαρά τις πληροφορίες.
Τι πρέπει να ρωτάμε το σχολείο;
Οι γονείς έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν πώς το σχολείο προλαμβάνει και αντιμετωπίζει τον εκφοβισμό. Υπάρχει συγκεκριμένο πρωτόκολλο/κανονισμός για περιστατικά βίας και εκφοβισμού; Πώς καταγράφονται και παρακολουθούνται; Ο νόμος 5029/2023 προβλέπει υποχρέωση μέτρων πρόληψης και αντιμετώπισης της βίας και του εκφοβισμού στα σχολεία και ορίζει υπεύθυνους για τη λήψη και διαχείριση αναφορών σε κάθε μονάδα. Αυτό δίνει στους γονείς θεσμικό έρεισμα να απαιτούν οργανωμένη και όχι πρόχειρη αντιμετώπιση.
Εχουμε στατιστικά στοιχεία για την Ελλάδα;
Έρευνες δείχνουν ότι περίπου 1 στα 3 παιδιά στην Ελλάδα (32–35,5%) δηλώνει ότι έχει δεχθεί σχολικό εκφοβισμό, με αυξητική τάση (2022–2024). Ο εκφοβισμός συνδέεται με παράγοντες όπως η φτώχεια, η οικογενειακή δομή, το φύλο (ελαφρώς περισσότερα κορίτσια), η εθνικότητα και η σχολική επίδοση. Τα δεδομένα αυτά δείχνουν ότι δεν μιλάμε για "μεμονωμένα περιστατικά", αλλά για φαινόμενο που διαπερνά το σχολικό περιβάλλον και την κοινωνία μας και χρειάζεται συστηματική πολιτική, όχι μόνο μεμονωμένες τιμωρίες
Τι ρωτούν συνήθως τα παιδιά για τον εκφοβισμό;
Όταν γίνονται παρεμβάσεις σε σχολεία, τα ερωτήματα των παιδιών (όπως καταγράφονται σε σχετικά εκπαιδευτικά προγράμματα και οδηγούς) έχουν δύο βασικούς άξονες: "τι να κάνω αν μου το κάνουν" και "τι να κάνω αν το βλέπω".
Συχνά ρωτούν:
"Αν το πω, θα με πουν καρφί;", "Κι αν θυμώσει περισσότερο;" – δηλαδή φοβούνται τα αντίποινα και την απομόνωση.
"Κι αν το κάνω για πλάκα, είναι bullying;" – δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν το αστείο από τη συστηματική κακοποίηση
Ο σχολικός εκφοβισμός το 2026
Αυτές οι απορίες δείχνουν πόσο σημαντική είναι η ενημέρωση και η συστηματική εκπαίδευση των μαθητών γύρω από τις έννοιες της βίας, του σεβασμού και των ορίων. Η σχολική διαμεσολάβηση -που παραμένει σχετικά άγνωστη σε πολλούς γονείς- μπορεί να βοηθήσει ως ένα μέσο πρόληψης και διαχείρισης συγκρούσεων στο σχολικό περιβάλλον. Η σχολική διαμεσολάβηση δίνει τη δυνατότητα σε μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς να συζητούν και να επιλύουν συγκρούσεις μέσα από διάλογο, κατανόηση και συνεργασία, δημιουργώντας ένα πιο ασφαλές και υποστηρικτικό σχολικό κλίμα.
Όπως επισημαίνει η Νανά Παπαδογεωργάκη, κοινός παρονομαστής για την ενίσχυση του αισθήματος ασφάλειας στο σχολείο είναι τα μέτρα πρόληψης και η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Ήδη έχουν υλοποιηθεί δομημένες δράσεις και προγράμματα από το Υπουργείο Παιδείας, όπως προγράμματα Αγωγής Υγείας, όμως χρειάζεται η επέκταση τέτοιων πρωτοβουλιών σε ακόμη περισσότερα σχολεία. Η εφαρμογή προγραμμάτων επίλυσης συγκρούσεων και σχολικής διαμεσολάβησης προϋποθέτει συνεργασία όλων των μελών της σχολικής κοινότητας – εκπαιδευτικών, μαθητών και γονέων – καθώς και συνεχή διάλογο και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Η εμπειρία από τα σχολεία δείχνει ότι όπου εφαρμόζονται τέτοιες πρακτικές, δημιουργείται ένα περιβάλλον μεγαλύτερης εμπιστοσύνης και επικοινωνίας. Η πρόληψη, η ενημέρωση και η καλλιέργεια κουλτούρας διαλόγου μπορούν να λειτουργήσουν ως ουσιαστικό ανάχωμα απέναντι στη βία, βοηθώντας τα παιδιά να μάθουν να διαχειρίζονται τις συγκρούσεις τους με σεβασμό και υπευθυνότητα. Σε τελική ανάλυση, η αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού δεν αφορά μόνο την τιμωρία ενός περιστατικού, αλλά τη δημιουργία μιας σχολικής κουλτούρας όπου κάθε παιδί νιώθει ότι ακούγεται, προστατεύεται και έχει αξία.
Διαβάστε Επίσης
