Οι ιστορίες που ακούν και διαβάζουν τα παιδιά μπορούν να επηρεάσουν βαθιά τον τρόπο που βλέπουν τον εαυτό τους και τον κόσμο γύρω τους. Για τη δασκάλα Δημοτικού Μαρίνα Φασάκη, αυτό είναι μια καθημερινή εμπειρία μέσα στην τάξη.
Έχοντας σπουδάσει στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης και συνεχίζοντας τις σπουδές της στην Εκπαιδευτική Ψυχολογία, η ίδια προσπαθεί καθημερινά να δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου τα παιδιά αισθάνονται ασφάλεια, ενθάρρυνση και εμπιστοσύνη στον εαυτό τους.
Από αυτή την εμπειρία γεννήθηκε και το πρώτο της παιδικό βιβλίο, "Ο Καθρέφτης". Μια ιστορία για δύο δίδυμα αδέλφια, την Ελπίδα και τον Φοίβο, που μέσα από έναν παράξενο καθρέφτη μαθαίνουν τη δύναμη των θετικών λέξεων και της αισιόδοξης σκέψης.
Πιστεύω! Μπορώ! Είμαι δυνατός! Τα καταφέρνω!
"Η καρδιά μου είναι γεμάτη καλοσύνη".
"Αξίζω αγάπη, όπως όλα τα παιδιά".
"Μπορώ να είμαι ευγενική με τους άλλους και με τον εαυτό μου".
Στο απόσπασμα του βιβλίου, όπου η Ελπίδα γεμίζει τον καθρέφτη με φράσεις όπως "Αξίζω", "Μπορώ" και "Είμαι μοναδικός", αποκαλύπτεται με τρυφερότητα ο πυρήνας του βιβλίου: Πως οι λέξεις που λέμε στον εαυτό μας μπορούν, σιγά σιγά, να μεταμορφώσουν τον φόβο σε ένα ήσυχο, εσωτερικό φως.
Μιλήσαμε με τη Μαρίνα Φασάκη για το πώς γεννήθηκε αυτή η ιστορία, τι της μαθαίνουν τα παιδιά κάθε μέρα στην τάξη και γιατί πιστεύει ότι τα λόγια που λέμε στον εαυτό μας μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο.
Το βιβλίο σου "Ο Καθρέφτης" μιλά για τη δύναμη των λέξεων και της σκέψης. Πώς γεννήθηκε η ιδέα αυτής της ιστορίας;
Η ιδέα του "Καθρέφτη” γεννήθηκε μέσα στη σχολική τάξη. Την πρώτη χρονιά που δίδασκα Α’ Δημοτικού, ήθελα να βοηθήσω τα παιδιά να μάθουν να μιλούν όμορφα στον εαυτό τους, μέσα από τις θετικές δηλώσεις. Επειδή όμως τα μικρά παιδιά συνδέονται πιο εύκολα με μια ιστορία, άρχισα να τους το παρουσιάζω σαν ένα μικρό παραμύθι: ότι κάθε φορά που λέμε όμορφα λόγια στον εαυτό μας, ο καθρέφτης φωτίζει, ενώ όταν λέμε άσχημα, σκοτεινιάζει.
Το έλεγα ξανά και ξανά… μέχρι που έγινε μια μικρή συνήθεια της τάξης μας. Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβω, αυτή η ιστορία άρχισε να παίρνει μορφή και να γίνεται το βιβλίο.
Η εμπειρία σου ως δασκάλα σε επηρέασε στη δημιουργία του βιβλίου. Υπήρξε κάποια στιγμή μέσα στην τάξη που σε ενέπνευσε;
Η εμπειρία μου ως δασκάλα ήταν καθοριστική. Στην πραγματικότητα, το βιβλίο αυτό γεννήθηκε μέσα στην τάξη. Ένιωθα την ανάγκη να βρω έναν τρόπο να περάσω στα παιδιά αυτή τη νοοτροπία, με έναν τρόπο απλό και κατανοητό για εκείνα.
Μέσα από την καθημερινή επαφή μαζί τους, βλέπεις πόσο σημαντικό είναι το πώς μιλάνε στον εαυτό τους. Έτσι, προέκυψε αυτή η ιστορία…σαν ένα "εργαλείο” που να μπορούν να καταλάβουν, να ταυτιστούν και να εφαρμόσουν στην πράξη.
Το βιβλίο μιλά για τον τρόπο που μιλάμε στον εαυτό μας. Πιστεύεις ότι τα παιδιά σήμερα δυσκολεύονται περισσότερο να πιστέψουν στον εαυτό τους;
Πιστεύω πως ναι… και μάλιστα πολύ. Τα παιδιά γεννιούνται με μια φυσική πίστη στον εαυτό τους, αλλά όσο μεγαλώνουν, αυτή πολλές φορές αρχίζει να φθίνει.
Ζούμε σε μια κοινωνία που — συχνά χωρίς να το καταλαβαίνουμε — τα μαθαίνει να εστιάζουν περισσότερο σε αυτά που δεν κάνουν καλά, στα λάθη, στη σύγκριση. Και μέσα σε όλο αυτό, αρχίζουν σιγά σιγά να αμφιβάλλουν για τον εαυτό τους.
Αυτό γίνεται ακόμη πιο έντονο στην εφηβεία. Σήμερα, με τα social media, τα παιδιά δεν συγκρίνονται μόνο με τον μικρό τους κύκλο, αλλά με ολόκληρο τον κόσμο. Έχουν διαρκώς μπροστά τους εικόνες και πρότυπα, και αυτό μπορεί να γίνει πολύ πιεστικό ειδικά όταν δεν έχουν μάθει να νιώθουν καλά με αυτό που είναι.
Γι’ αυτό θεωρώ πως είναι πολύ σημαντικό να καλλιεργείται από μικρή ηλικία η αγάπη και η εμπιστοσύνη στον εαυτό. Όχι για να μη συγκρίνονται ποτέ, αλλά για να μπορούν, ακόμη κι όταν συγκρίνονται, να στέκονται σταθερά και με ασφάλεια μέσα σε αυτό που είναι.
Ποια είναι η πιο συνηθισμένη ανασφάλεια που βλέπεις στα παιδιά μέσα στην τάξη;
Αν έπρεπε να ξεχωρίσω κάτι, θα έλεγα η αμφιβολία για τον εαυτό τους. Πολλά παιδιά, ακόμη κι αν μπορούν, διστάζουν να προσπαθήσουν γιατί φοβούνται μήπως δεν τα καταφέρουν.
Το βλέπω συχνά σε μικρές φράσεις, όπως "δεν μπορώ”, "θα κάνω λάθος” ή "δεν είμαι αρκετά καλός… οι άλλοι είναι καλύτεροι από μένα”. Και εκεί καταλαβαίνεις πόσο εύκολα μπαίνει η σύγκριση και αρχίζει να επηρεάζει την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους.
Παράλληλα, είναι έντονη και η παραίτηση. Αν κάτι δεν τους βγει με την πρώτη ή τη δεύτερη, πολλές φορές τα παιδιά τα παρατούν πολύ εύκολα. Και αυτό συμβαίνει γιατί έχουν μάθει να εστιάζουν περισσότερο στο αποτέλεσμα παρά στην προσπάθεια.
Εκεί είναι που χρειάζεται να τους δείξουμε ότι δεν υπάρχει "είμαι καλός” ή "δεν είμαι καλός”, αλλά "προσπαθώ” ή "δεν προσπαθώ”. Ότι η αξία τους δεν καθορίζεται από το αποτέλεσμα, αλλά από τη διαδικασία και την επιμονή. Και αυτή είναι και μια βασική αρχή της φιλοσοφίας του growth mindset, που θεωρώ πολύ σημαντική.
Σπούδασες Εκπαιδευτική Ψυχολογία. Πώς σε βοήθησαν αυτές οι σπουδές να κατανοήσεις καλύτερα τον κόσμο των παιδιών;
Οι σπουδές μου στην Εκπαιδευτική Ψυχολογία με βοήθησαν να κατανοήσω σε μεγαλύτερο βάθος τον εσωτερικό κόσμο των παιδιών : το πώς σκέφτονται, πώς μαθαίνουν και πώς νιώθουν.
Μέσα από αυτές, κατάλαβα και την αξία μιας ουσιαστικής σχέσης με το παιδί. Το πόσο σημαντικό είναι πού επενδύεις σε αυτή τη σχέση και πώς το καθοδηγείς, ώστε να μπορεί πραγματικά να εξελιχθεί.
Από εκεί και μετά, μου δημιουργήθηκε και μια πιο έντονη ανάγκη να ψάχνω περισσότερο, να διαβάζω και να εξελίσσομαι, ώστε να μπορώ να τα στηρίζω όσο καλύτερα γίνεται.
Πιστεύεις ότι ένα βιβλίο μπορεί πραγματικά να επηρεάσει τον τρόπο που σκέφτεται ένα παιδί για τον εαυτό του;
Πιστεύω πως ναι, ένα παιδικό βιβλίο μπορεί να επηρεάσει βαθιά τον τρόπο που ένα παιδί βλέπει τον εαυτό του. Μια ιστορία έχει πολύ μεγάλη δύναμη, ακόμη κι αν δεν το συνειδητοποιούμε πάντα.
Μέσα από μια ιστορία, το παιδί μαθαίνει αυθόρμητα, χωρίς πίεση. Δεν νιώθει ότι "του διδάσκεις” κάτι, αλλά ότι το ανακαλύπτει μόνο του. Και έτσι το μήνυμα περνάει πιο βαθιά.
Στον "Καθρέφτη”, τα παιδιά μπορούν να ταυτιστούν με τους ήρωες, να αναγνωρίσουν σκέψεις και συναισθήματα που ίσως έχουν κι εκείνα. Και μέσα από αυτή την ταύτιση, αρχίζουν σιγά σιγά να βλέπουν και τον δικό τους εαυτό με περισσότερη καλοσύνη.
Για μένα, το πιο σημαντικό είναι όταν το παιδί τελειώσει την ιστορία, να κρατήσει κάτι βαθιά μέσα του. Να θυμάται ότι αξίζει να αγαπά τον εαυτό του, να του μιλά με καλοσύνη και να μην το ξεχνά ποτέ. Και κάπως έτσι, να κουβαλά μέσα του τον δικό του "μαγικό καθρέφτη” και να επιστρέφει σε αυτόν κάθε φορά που το χρειάζεται.
Θυμάσαι κάποιο βιβλίο από την παιδική σου ηλικία που σε σημάδεψε;
Η αλήθεια είναι πως, παρόλο που δεν μπορώ να πω ότι υπήρχε ένα συγκεκριμένο βιβλίο που με σημάδεψε, είχα επαφή με τα βιβλία από πολύ μικρή ηλικία. Με τη μαμά και τον μπαμπά μου διαβάζαμε μαζί πάρα πολλά βιβλία, μέχρι τις πρώτες τάξεις του δημοτικού, όταν πια άρχισα να διαβάζω και μόνη μου.
Στη συνέχεια, πέρασα μια φάση που ένιωθα λίγο το "πρέπει” γύρω από το διάβασμα και αυτό με απομάκρυνε. Παρ’ όλα αυτά, είχα διαβάσει κάποια κλασικά βιβλία της εποχής, που πάντα μου άρεσαν περισσότερο.
Η ουσιαστική μου σύνδεση με τα βιβλία ήρθε αργότερα, όταν τα ανακάλυψα ξανά με έναν τελείως διαφορετικό τρόπο. Τότε ήταν που τα αγάπησα πραγματικά, για όλα όσα σου προσφέρουν και σε κάνουν να νιώθεις.
Αν ο "Καθρέφτης" του βιβλίου σου υπήρχε στην πραγματικότητα, τι θα ήθελες να δείχνει σε κάθε παιδί που θα κοιτάζεται μέσα του;
Θα ήθελα να δείχνει σε κάθε παιδί όλα όσα μπορεί να καταφέρει, αν πραγματικά πιστέψει στον εαυτό του. Να του θυμίζει τη δύναμη που ήδη έχει μέσα του. Ταυτόχρονα, να το βοηθά να βλέπει πόσο μικρές είναι τελικά οι αμφιβολίες μπροστά σε όλα αυτά που είναι ικανό να κάνει.
Έτσι, να γίνεται ένας καθρέφτης που δεν δείχνει μόνο την εικόνα του, αλλά την αξία και τις δυνατότητές του.
Αν μπορούσες να διαβάσεις την ιστορία σου σε μια τάξη γεμάτη παιδιά, ποια θα ήταν η πρώτη ερώτηση που θα τους έκανες;
Η αλήθεια είναι ότι μου έχει δοθεί ήδη η ευκαιρία να διαβάσω το βιβλίο σε τάξεις, και κάθε φορά ξεκινάω με τον ίδιο τρόπο. Δεν κάνω καμία ερώτηση στην αρχή. Απλά κοιτάω τα παιδιά.
Παρατηρώ τα μάτια τους, την έκφρασή τους, το πώς με κοιτάνε εκείνη τη στιγμή. Αυτή η πρώτη, σιωπηλή αντίδραση λέει πολλά.
Και μετά, η πρώτη ερώτηση που τους κάνω είναι πολύ απλή: "Πώς νιώθετε;”
Από εκεί και πέρα, η συζήτηση ανοίγει πολύ φυσικά. Μπορεί να τα ρωτήσω πώς τους φάνηκε η ιστορία, αν έχουν νιώσει κι εκείνα κάποια στιγμή όπως οι ήρωες, αν έχουν πιάσει ποτέ τον εαυτό τους να του μιλάνε άσχημα ή αν έχουν προσπαθήσει να του μιλήσουν όμορφα.
Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο δεν είναι να δώσουν "σωστές” απαντήσεις, αλλά να νιώσουν ότι μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα. Από εκεί ξεκινάει πάντα η πιο ουσιαστική συζήτηση.
Αν η Ελπίδα και ο Φοίβος ερχόντουσαν μια μέρα στην τάξη σου, πώς πιστεύεις ότι θα ήταν ως μαθητές;
Τι ωραία ερώτηση…! Νομίζω πως η Ελπίδα και ο Φοίβος θα ήταν δύο παιδιά που θα συναντούσαμε πολύ συχνά μέσα σε μια τάξη. Η Ελπίδα ίσως να ήταν πιο εκφραστική, να δοκίμαζε πιο εύκολα, αλλά να είχε κι εκείνη στιγμές που αμφιβάλλει. Ο Φοίβος, από την άλλη, μπορεί να ήταν πιο διστακτικός, να φοβόταν το λάθος, αλλά να έκρυβε μέσα του πολλές δυνατότητες.
Και οι δύο όμως θα είχαν ανάγκη από το ίδιο πράγμα: κάποιον να τους πιστέψει και να τους δείξει ότι μπορούν.
Για μένα, αυτοί οι δύο ήρωες είναι κομμάτια που βλέπουμε καθημερινά στα παιδιά και πολλές φορές και στον ίδιο μας τον εαυτό.
Ποια είναι η φράση που θα ήθελες να ακούν τα παιδιά πιο συχνά από τους μεγάλους;
Θα ήθελα να ακούν πιο συχνά ότι μπορούν να καταφέρουν ό,τι πραγματικά θέλουν, αρκεί να προσπαθήσουν και να επιμείνουν.
Όχι ότι όλα θα είναι εύκολα, αλλά ότι με προσπάθεια, χρόνο και πίστη στον εαυτό τους μπορούν να εξελιχθούν και να φτάσουν πιο μακριά απ’ όσο φαντάζονται.
Υπάρχει κάποια φράση από το βιβλίο που θα ήθελες να κρατήσουν τα παιδιά σαν μικρή υπενθύμιση για τον εαυτό τους;
Η αλήθεια είναι πως υπάρχουν πολλά σημεία στο βιβλίο που αγαπώ και δεν θα μπορούσα εύκολα να ξεχωρίσω μόνο ένα.
Αν όμως έπρεπε να κρατήσουν κάτι σαν μικρή υπενθύμιση, θα ήθελα να είναι αυτή η σκέψη: ότι μπορούν να τα καταφέρουν, αρκεί να προσπαθούν και να μην τα παρατάνε και πάνω απ’ όλα, να μιλούν στον εαυτό τους με καλοσύνη.
Ίσως αποτυπώνεται όμορφα στο βιβλίου με λόγια της Ελπίδας:
"Δεν χρειάζεται να τα καταφέρνουμε πάντα· φτάνει να μιλάμε όμορφα στον εαυτό μας και να μην τα παρατάμε.”
Τελικά αυτό είναι και το πιο ουσιαστικό μήνυμα και ότι η "μαγεία” δεν βρίσκεται κάπου έξω, αλλά μέσα μας.
Αν ένα παιδί τελειώσει το βιβλίο και κοιταχτεί στον καθρέφτη του δωματίου του, τι θα ήθελες να σκεφτεί εκείνη τη στιγμή;
Θα ήθελα εκείνη τη στιγμή να σταθεί για λίγο μπροστά στον καθρέφτη και να κοιτάξει τον εαυτό του με καλοσύνη.
Να δει όχι μόνο την εικόνα του, αλλά ένα παιδί που προσπαθεί, που μαθαίνει, που αξίζει. Και να του πει μια μικρή, όμορφη φράση… κάτι απλό, αλλά αληθινό.
Να αρχίσει σιγά σιγά να του μιλά όπως θα μιλούσε στον καλύτερό του φίλο ή σε ένα αγαπημένο του πρόσωπο : με αγάπη, με τρυφερότητα, χωρίς αυστηρότητα.
Και με τον καιρό, να μη χρειάζεται καν τον καθρέφτη για να το κάνει αυτό. Να γίνει μια εσωτερική φωνή που το στηρίζει και το θυμίζει πόσο αξίζει.
Ίσως αυτό να είναι και το πιο όμορφο που μπορεί να κρατήσει από αυτή την ιστορία.
Το βιβλίο της Μαρίνας Φασάκη "Ο Καθρέφτης" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός
Διαβάστε Επίσης
