Κάθε μαμά έχει μια δική της εικόνα για το τι σημαίνει "ντροπαλό παιδί". Συνήθως, αναφέρεται σε εκείνο το παιδάκι που στην παιδική χαρά θα μείνει για ώρα κολλημένο στο πόδι της μαμάς, που σε ένα πάρτι θα προτιμήσει να παρατηρεί από μακριά αντί να τρέξει αμέσως στην παρέα, ή που θα χαμηλώσει το βλέμμα όταν ένας άγνωστος του απευθύνει τον λόγο. Για μια μητέρα, η λέξη "ντροπαλό" περιγράφει συχνά μια ανησυχία: "Γιατί δεν είναι τόσο εξωστρεφές όσο τα άλλα;", "Μήπως δυσκολεύεται να κάνει φίλους;".
Ωστόσο, η επιστήμη μάς δίνει μια πολύ πιο βαθιά και καθησυχαστική εξήγηση για αυτή τη συμπεριφορά.
Τι είναι η ιδιοσυγκρασία;
Σύμφωνα με τη Δρ. Koraly Pérez-Edgar, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Penn State, η συστολή δεν είναι απλώς μια επιλογή, αλλά συχνά μέρος της ιδιοσυγκρασίας του παιδιού. Όπως εξηγεί στο επεισόδιο "Why are some kids shy?" του podcast Speaking of Psychology της APA, η ιδιοσυγκρασία έχει τρία βασικά χαρακτηριστικά:
Εμφανίζεται νωρίς: Μπορεί να διακριθεί ήδη από τους πρώτους μήνες ζωής ενός βρέφους.
Έχει βιολογική βάση: Σχετίζεται με τον τρόπο που ο εγκέφαλος και το σώμα αντιδρούν στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος.
Είναι σχετικά σταθερή: Οι παρόμοιες αντιδράσεις τείνουν να επαναλαμβάνονται στο πέρασμα του χρόνου και σε διαφορετικές καταστάσεις.
Γιατί κάποια παιδιά είναι πιο "διστακτικά";
Η Δρ. Pérez-Edgar επισημαίνει ότι η συστολή συνδέεται με τη λειτουργία της προσοχής. Δύο παιδιά μπορεί να βρίσκονται στην ίδια τάξη, αλλά να βιώνουν τον κόσμο εντελώς διαφορετικά. Το "ντροπαλό" παιδί τείνει να εστιάζει περισσότερο σε πιθανές απειλές ή στο απρόβλεπτο μιας κατάστασης. Ενώ ένα εξωστρεφές παιδί βλέπει μια νέα δραστηριότητα ως ευκαιρία για παιχνίδι, το ντροπαλό παιδί τη βλέπει ως κάτι που χρειάζεται πρώτα προσεκτική παρατήρηση.
Συστολή vs Εσωστρέφεια
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τη διαφορά, λέει η ειδικός, για να μεγαλώσουμε ένα παιδί που δεν θα πιέζεται και θα είναι ευτυχισμένο.
Ο εσωστρεφής επιλέγει τη μοναξιά επειδή έτσι "γεμίζει τις μπαταρίες του" και απολαμβάνει την ηρεμία.
Ο ντροπαλός, αντίθετα, συχνά θέλει να συμμετέχει, αλλά μένει πίσω λόγω φόβου ή άγχους για το πώς θα εξελιχθεί η κοινωνική αλληλεπίδραση.
Η Δρ. Pérez-Edgar τονίζει ότι η συστολή δεν είναι απαραίτητα κάτι κακό. Στη δυτική κουλτούρα τείνουμε να επιβραβεύουμε την υπερβολική εξωστρέφεια, όμως τα "διστακτικά" παιδιά έχουν συχνά το πλεονέκτημα να είναι εξαιρετικοί παρατηρητές και να σκέφτονται βαθιά πριν δράσουν.
Το κλειδί για τους γονείς δεν είναι να "σπρώξουν" το παιδί απότομα στα βαθιά, αλλά να το βοηθήσουν να προσαρμοστεί βήμα-βήμα. Όπως η εκμάθηση κολύμβησης, έτσι και η κοινωνικότητα χρειάζεται υποστήριξη: Δεν πετάμε το παιδί στο βαθύ μέρος της πισίνας ελπίζοντας να κολυμπήσει, ούτε μένουμε για πάντα στα ρηχά. Το βοηθάμε σιγά-σιγά να νιώσει ασφάλεια.
