Η εποχή μας είναι η εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, των social media και της οθόνης, χρήσιμα εργαλεία και μη που συνοδεύονται από νέες προκλήσεις για την υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών μας. Σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ομιλία του, ο διακεκριμένος καθηγητής Γεώργιος Χρούσος αναλύει πώς το προγεννητικό και πρώιμο παιδικό στρες, σε συνδυασμό με τον σύγχρονο δυτικό τρόπο ζωής, επηρεάζουν καθοριστικά τον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Κατά την έναρξη της τοποθέτησής του, ο καθηγητής εξηγεί τη στενή σχέση ανάμεσα στην ανθρώπινη εξέλιξη και στην ατομική ανάπτυξη, συνδυάζοντας τη γενετική με την επιγενετική.
"Τι είναι το στρες; Το στρες είναι η κατάσταση στην οποία απειλείται ή διαταράσσεται η ομοιόσταση οποιοδήποτε πολύπλοκου συστήματος όπως είναι ο άνθρωπος. Τι είναι η κουλτούρα, ο πολιτισμός; Είναι το σύνολο των συμπεριφερεικών περιβαλλοντικών αλλαγών σε ένα γκρουπ κοινωνικών όντων. Οι θέσεις μου σε αυτήν την ομιλία είναι πως το στρες και η κουλτούρα καθοδηγούν και την εξέλιξη και την ανάπτυξη του ανθρώπινου εγκεφάλου".
Τα νέα προβλήματα στην υγεία των παιδιών
Σύμφωνα με τον κ. Χρούσο, τα τελευταία χρόνια έχουν συμβεί δύο κομβικές αλλαγές στην ανθρωπότητα: η αύξηση του περιβαλλοντικού στρες και η ραγδαία επιτάχυνση της πολιτισμικής και τεχνολογικής εξέλιξης.
Οι σύγχρονες συνθήκες διαβίωσης αποτυπώνονται άμεσα στην ψυχική και σωματική υγεία των παιδιών, με τους ειδικούς να καταγράφουν ανησυχητικές αυξήσεις σε πολλαπλούς δείκτες.
"Πρώτον, έχουμε αυξημένα προβλήματα ψυχολογικά όπως άγχος και κατάθλιψη. Δεύτερον, έχουμε αυξημένα περιστατικά βίας. Τρίτον, έχουμε αύξηση των νεύρο-ανάπτυξιακών προβλημάτων όπως μαθησιακές δυσκολίες, ΔΕΠΥ και το φάσμα του αυτισμού. Τέταρτον, έχουμε χαρακτηριολογικές αλλαγές, αλλαγές που μοιάζουν σαν να είναι ΔΕΠΥ ή σαν να είναι αυτισμός. Και τελευταίος, έχουμε και πτώσεις αυτόν τον αιώνα του γνωστικού IQ, της γνωστικής ευφυΐας".
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής περιλαμβάνει μια σειρά από παραμέτρους που διαταράσσουν τη βιολογική ισορροπία του οργανισμού, όπως εξηγεί:
"Καταρχήν, χρησιμοποιούμε πάρα πολλά υπερκατεργασμένα τρόφιμα, τα οποία έχουν πολύ ζάχαρη, αλάτι και κορεσμένα λίπη, καθώς και διάφορες άλλες ουσίες. Δεύτερον, καθιστική ζωή. Τρίτον, έχουμε υψηλό ψυχο-κοινωνικο-οικονομικό στρες, λόγω δουλειάς, λόγω ανασφάλειας κ.ο.κ. Τέταρτον, έχουμε προωθημένη πολύ τεχνολογία, η οποία έχει οδηγήσει μάλλον σε κοινωνική απομόνωση. Πέμπτον, έχουμε διαταραχή του ύπνου, κυρίως λόγω της αύξησης του φωτός, του τεχνητού φωτός. Και έκτον, έχουμε περιβαλλοντικά προβλήματα, κυρίως μόνοις η χημική και ψηφιακή, καθώς επίσης και αλλαγές στο κλίμα που ζούμε όλοι μας".
Οι αλλαγές αυτές έχουν οδηγήσει σε έξαρση των χρόνιων νοσημάτων, σε κρίση ψυχικής υγείας και σε ραγδαία αύξηση των νευροαναπτυξιακών διαταραχών.
"έχει οδηγήσει σε μια κρίση ψυχολογική του πληθυσμού, έχει οδηγήσει σε ελάτευση των κοινωνικών δεσμών και το σημαντικότερο για εμάς σήμερα είναι ότι έχει οδηγήσει σε μια αύξηση των νευροαναπτυξιακών διαταραχών. Περίπου 23% των παιδιών είναι νευροδιαφορετικά, έτσι τα λέμε σήμερα, όπως αυτό το παιδάκι το οποίο έχει διαταραχή στη μάθηση. Τι είναι αυτά τα προβλήματα που έχουμε; Έχουμε προβλήματα στη μάθηση, έχουμε ΔΕΠΥ η οποία είναι το 12% των παιδιών, έχουμε πρόβλημα με την διαδικασία των αισθητικών διεργασιών στον εγκέφαλο και τέταρτον έχουμε αυξημένο το φάσμα του αυτισμού, περίπου 1,7% των παιδιών έχουν αυτό το πρόβλημα".
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο και στις ευαίσθητες ηλικίες κατά τις οποίες σχηματίζονται οι βασικές νευρικές συνδέσεις: "Ο εγκέφαλος του ανθρώπου είναι φοβερά πολύπλοκος, 100 δισεκατομμύρια νευρώνες, πάνω από 10-17 δύναμης συνάψεις, το πήκτον συνάψιων είναι οροφή στα δύο χρόνια της ζωής, μόνο ότι είναι μόνο 2% του βάρους μας, ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί περίπου 20% της ενέργειας και επιπλέον έχει και μεγάλη πλαστικότητα ειδικά στις νεότερες ηλικίες και βέβαια στα μικρά παιδιά είναι πολύ πάνω από το 20% και της αιμάτωσης και της ενέργειας του οργανισμού λόγω της σχέσης μεταξύ εγκεφάλου και σώματος.
Ως πιο κρίσιμη περίοδος ορίζεται η προγεννητική φάση και τα πρώτα πέντε χρόνια ζωής, όπου το παιδί είναι εξαιρετικά ευάλωτο στις επιγενετικές αλλαγές: "δηλαδή είναι η εμβρυϊκή ηλικία και τα πρώτα πέντε χρόνια της ζωής. Και εδώ οι ορμόνες του στρες, του φύλου και της οκυτοκίνη παίζουν τεράστιο ρόλο".
Στρες, φλεγμονή και επίδραση στο Έμβρυο
Η αυξημένη κορτιζόλη και οι φλεγμονώδεις διεργασίες κατά τη διάρκεια της κύησης αφήνουν το αποτύπωμά τους στη νευρολογική και μεταβολική ανάπτυξη του παιδιού: " Βλέπουμε λοιπόν ότι το stress μέσω των ορμονών του, που είναι κορτιζόλη, έχει επίδραση πάνω στον εμβρυϊκό εγκέφαλο".
Ακόμη και η γέννηση μέσω υποβοηθούμενης αναπαραγωγής ή οι στρεσογόνες συνθήκες εγκυμοσύνης σχετίζονται με μεταβολικούς και ψυχιατρικούς κινδύνους αργότερα στη ζωή: "τα παιδιά που έχουν συλληφθεί με υποβοηθούμενη αναπαραγωγή έχουν ένα αυξημένο κίνδυνο για να αναπτύξουν το μεταβολικό σύνδρομο και έχουν επίσης προφλεγμονώδεις αλλαγές, που σημαίνει ότι καλό είναι να τους το λέμε, έτσι ώστε από πολύ νωρίς να ξεκινούν με υγιεινή διατροφή και άσκηση".
Οθόνες και Ψηφιακό Στρες
Σύμφωνα με τον κ. Χρούσο, η υπερέκθεση των παιδιών στις οθόνες από πολύ μικρή ηλικία διαταράσσει την προσοχή, την κοινωνικοποίηση και τις αισθητηριακές διεργασίες: "Ta παιδιά εκτίθεται από πολύ νωρίς στις οθόνες, δηλαδή στο διαδίκτυο. Αυτό επηρεάζει πάρα πολύ την προσοχή τους και αυτό επηρεάζει και την κοινωνικοποίησή τους, δηλαδή έχουν κοινωνική ανωριμότητα. Τα πιο μικρά παιδιά της γενιάς Α εμφανίζουν προβλήματα με την προσοχή, που σημαίνει δεν μπορούν να μάθουν και να δημιουργήσουν ενώ έχουν και ανωμαλίες στη διαδικασία που δημιουργούνται οι αισθήσεις. Να αποκτούν δηλαδή είτε υπερευαισθησία είτε υποευαισθησία σε εξωτερικά και εξωτερικά ερεθίσματα".
Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και παιδική ανάπτυξη
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα που αναλύεται είναι η επίδραση της ασύρματης τεχνολογίας και των δικτύων 5G στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο: "Να πω τώρα δύο λόγια για τα ηλεκτρονομικά παιδεία, τα οποία δεν τα βλέπουμε, αλλά μην ξεχνάμε ότι έχουμε Wi-Fi παντού, έχουμε κινητά τηλέφωνα, έχουμε ρούτερ, ακόμα και μόνιτορ για τα μωρά. Λοιπόν, το τι συμβαίνει είναι προφανώς πολύ σημαντικό και αρχίζουμε πλέον να βρίσκουμε να υπάρχουν συνδέσεις μεταξύ ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας και αναπτυξιακών καθυστερήσεων στα μικρά παιδιά".
Η ακτινοβολία των κινητών συσκευών μπορεί να προκαλέσει κυτταρική οξείδωση, ενώ σχετικές μελέτες καταδεικνύουν αυξημένο κίνδυνο κινητικών καθυστερήσεων στα παιδιά: "Έγινε μια μεγάλη μελέτη με 105 παιδάκια, των οποίων οι μητέρες είχαν τα τηλέφωνα και όλα αυτά στο σπίτι, στο οποίο σπίτι μετρήσανε την ακτινοβολία και βρήκανε ότι στα σπίτια που ήταν στο άνω τερτατημόριο όσον αφορά την ακτινοβολία, η πιθανότητα για τα παιδιά να έχουν καθυστέρηση στη λεπτή κινητικότητα ήταν 2,7 φορές πάνω ενώ να έχουν διαταραχή στη λύση προβλημάτων 3,6 φορές πάνω".
Η έκθεση σε τοξικές ουσίες, όπως τα εντομοκτόνα και οι χημικές ενώσεις, επιβαρύνει εξίσου το ευαίσθητο εμβρυϊκό περιβάλλον: "Αυτό το εντομοκτόνο έκανε φοβερή ζημιά σε παιδάκια στις περιοχές που χρησιμοποιήθηκε στην Αμερική. Έχουμε αυτά που μιμούνται τις φυσικές ορμόνες, μπλοκάρουν την υποδοχή ή αλλάζουν την ευαισία των ιστών, διαταράσουν την παραγωγή ορμονών, τη μεταφορά τους, το αίμα, το μεταβολισμό τους και προκαλούν σαφώς αρκετές επιγενετικές αλλαγές που οι οποίες αλλάζουν την έκφραση γονιδίων".
Ο καθηγητής Γ. Χρούσος συνοψίζει πως η σωρευτική επίδραση του ψυχοκοινωνικού, οικολογικού και ψηφιακού στρες, σε συνδυασμό με τη δυτική διατροφή και τις περιβαλλοντικές τοξίνες, ενεργοποιεί το σύστημα φλεγμονής και στρες, οδηγώντας σε νευροαναπτυξιακές διαταραχές.
"Το χρόνιο ψυχοκοινωνικο-οικονομικό στρες, μαζί με το οικολογικό στρες, τη μόλυνση του περιβάλλοντος, το στρες το ψηφιακό, αλλά και έλλειψη ύπνου, διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού, δυτική διατροφή, αλλαγή του κλίματος, πολωμένα ηλεκτρομαγνητικά κύματα. Όλα αυτά καταρχήν διαγύρουν το σύστημα του στρες. Σε όλους προκαλούν το λεγόμενο σύνδρομο του χρονιού στρες, αλλά ειδικά στα έμβρυα και στα παιδιά προκαλούν αναπτυξιακές διαταραχές που είναι διαταραχές μάθησης, ΔΕΠΥ, αυτισμός...".
Διαβάστε Επίσης
