Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ που έφυγε από τη ζωή στις 16 Φεβρουαρίου 2026 δίδαξε κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής της πορείας τι σημαίνει Παιδεία, τι σημαίνει μαθαίνω, τι σημαίνει δεξιότητες, προσαρμογή και ευελιξία.
Όταν ήταν πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου των Δελφών είχε μιλήσει στην επίσημη τελετή έναρξης του 4ου Οικονομικού Φόρουμ, δίνοντας ένα σημαντικό μάθημα για το μέλλον. "Κανένας νέος από αυτούς που θα ζήσουν μετά από εμένα, κανένας δεν θα κάνει την ίδια δουλειά σε όλη του τη ζωή και πρέπει να πω ότι και η ίδια δουλειά ...δεν θα είναι πια ίδια. Και θα υπάρχουν ασφαλώς και καινούργια επαγγέλματα. Οπότε, τα παιδιά που έρχονται, θα ζήσουν σε μια εποχή που το άγνωστο πρέπει να γίνει γνωστό" είπε χαρακτηριστικά και πρόσθεσε ότι τα παιδιά πρέπει να μάθουν επίσης το μέτρο, την τάξη και την αρμονία. Κατά την κ. Αρβελέρ "πρέπει να μάθουμε όλοι και να θυμόμαστε ότι δεν υπάρχουν πια μονήρεις ευφυΐες, μόνο η ομαδική έρευνα και δουλειά μπορούν να μας κάνουν να προχωρήσουμε περισσότερο από το στάδιο που βρισκόμαστε κάθε φορά. Ομαδική δουλειά, συνεχής επιμόρφωση, ευελιξία και προσαρμογή στα καινούργια πράγματα".
"Να μάθουμε στα παιδιά μας την ανθρωπιά, την αρετή χωρίς θεατές και ακροατές"
"Καιρός να μάθουμε στα παιδιά μας" είπε "πάνω από όλα την ανθρωπιά, γιατί είναι το μόνο δημιούργημα του ανθρώπου που δεν σκοτώνει, οδηγεί επίσης προς την αρετή, που είναι ακριβώς μια δεύτερη φύση που μπορούν να μάθουν τα παιδιά, να ασκούν την αρετή χωρίς θεατές και ακροατές".
Όσα είχε πει για την παιδεία και τους νέους
1. Αν είχα να δώσω μια συμβουλή στους νέους, θα ήταν να έχουν ένα όνειρο και να το κυνηγήσουν με τα πόδια στη γη και τα μάτια στον ουρανό.
2. Στα παιδιά δεν μπορείς να πεις τίποτα άλλο απ'το να κάνουν αυτό που θέλουν, γιατί αν αρχίσουν και απεμπολούν τις επιθυμίες τους, το τι θέλουν να κάνουν από τα είκοσί τους χρόνια τους, θα γίνουν βλάκες και όλα τα -άκες που λένε στην Ελλάδα.
3. Μου λένε για τη ζωγραφική, ότι "αυτός είναι μεγάλος ζωγράφος και ζωγραφίζει ωραία πράγματα, όπως ακριβώς τα κάνει η ίδια η φύση”. Εγώ λέω όχι! Αυτός είναι μικρός ζωγράφος, γιατί απ'τη στιγμή που υπάρχει η φωτογραφία, δεν έχουμε πια ανάγκη από έναν ζωγράφο που μιμείται τη φύση. Πρέπει και η τέχνη να πηγαίνει κάπου αλλού. Πάντα κάπου αλλού. Και αυτό το "κάπου αλλού” ισχύει και για τη γνώση και για τον τρόπο ζωής και για όλα. Λοιπόν, αν δεν είσαι έτοιμος να πας κάπου αλλού, τότε έχεις γεράσει. Αυτό το "αλλού” είναι που οι νέοι δεν πρέπει να ξεχάσουν ποτέ κι όταν λέω το "αλλού” δεν το λέω μόνο τοπικά και γεωγραφικά. Το να κάνεις κάτι με διαφορετικό τρόπο αποτελεί ένα προνόμιο, ένα νεανικό προνόμιο κι αυτό δεν πρέπει ποτέ να το ξεχνούν οι νέοι.
4. Ευτυχώς που τα παιδιά βγαίνουν στους δρόμους και φωνάζουν, αλλά από εκεί και πέρα υπάρχουν όρια. Οι νέοι όταν θέλουν να διαμαρτυρηθούν δεν πρέπει να φορούν κουκούλες.
5. Μπροστά στα παιδιά πρέπει να είσαι παραδειγματικός. Γενικότερα, αν μπορείς να έχεις έναν σκοπό στη ζωή σου, είναι να είσαι παραδειγματικός. Φοβάμαι ότι αυτή τη στιγμή οι μόνοι ήρωες για τη νεολαία είναι οι τραγουδιστές, και ποδοσφαιριστές.
6. Η αυτογνωσία είναι ακριβώς μια δυνατότητα να ξέρεις πού μπορείς να πας. Είναι αυτό ακριβώς που μου έλεγε η μάνα μου: "Παιδί μου, να ξέρεις τη θέση σου. Ούτε πιο πάνω ούτε πιο κάτω”.
7. Η Παιδεία είναι το μόνο αντίδοτο στην κρίση και ξεκινά από το σπίτι.
8. Κάθε γενιά είναι νέα και οι χαμένοι παράδεισοι είναι δικαίωμα μόνο των γέρων.
9. Αν υποφέρει από κάτι η παιδεία μας σήμερα, είναι ότι οι μόνοι ήρωές μας είναι οι τηλεπαρουσιαστές. Η έννοια του ήρωα είναι προφανώς υποβαθμισμένη. Ο Βολταίρος είχε γράψει κάτι σπουδαίο: ‘Δεν θεωρώ ήρωες τους πολεμιστές-καταστροφείς των πόλεων, αλλά αυτούς που έχουν πολεμήσει για τα δικαιώματα του ανθρώπου’. Επίσης, αν ξέραμε καλά την ιστορία, θα είχαμε διαγράψει πολλούς ‘ήρωες’ και κατά συνέπεια θα αλλάζαμε πολλά ονόματα δρόμων και πλοίων που φέρουν τα ονόματά τους. Ήρωες είναι αυτοί που η ιστορία έχει καταγράψει ως ήρωες, άσχετα αν ήταν ηρωικοί ή όχι.
10. Είναι λάθος ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται. Γνωρίζοντάς την, όμως, μπορείς να απαντήσεις στα παιδιά, και να τους δείξεις ότι το πέρασμα του χρόνου σημαίνει κάτι καινούργιο.
11. Αθωότητα σημαίνει εμπιστοσύνη στον άλλο, όποιος και αν είναι αυτός, αλλά και εμπιστοσύνη στον εαυτό σου. Η αθωότητα κλονίζεται από την κατάχρηση εμπιστοσύνης. Το παιδί σήμερα δεν έχει εμπιστοσύνη σε αυτούς που ασκούν πάνω του εξουσία και αυτοί είναι οι γονείς, οι δάσκαλοι ακόμα και οι ιερείς. Και αυτά τα σημάδια του κλονισμού μένουν ανεξίτηλα πάνω του, όπως ένα λάστιχο που το τραβάς και δεν επανέρχεται στην προηγούμενη κατάστασή του.
12. Η διαβίωση των παιδιών με παρέες μηχανές, στο σπίτι μιας μονοπυρηνικής οικογένειας χωρίς γιαγιά και παππού δημιουργεί τα λεγόμενα key-children. Τα παιδιά, δηλαδή, που έχουν κρεμασμένα στο λαιμό ένα κλειδί, ώστε να μπορέσουν να βρουν αλλού τη νέα τους γιαγιά, όπως π.χ. στην τηλεόραση ή τον υπολογιστή.
13. Υπάρχουν τα νέα παιδιά, αυτά τα νέα παιδιά, ούτε ιστορία ξέρουν, ούτε θέλουν να ξέρουν, οπότε αυτοί θα αρχίσουν από την αρχή, γιατί αυτός ο τόπος πρέπει τώρα να αρχίσει από την αρχή. Και όπως υπάρχει μια γενιά ολόκληρη, που δεν έχει καμία σχέση με τα προηγούμενα για πολλούς λόγους, είτε επειδή είναι εναντίον των γονιών τους, είτε επειδή είναι υπέρ της τεχνολογίας, είτε επειδή δεν ξέρουν τίποτα και λένε ότι τα ξέρουν όλα, ε, αυτοί δεν μπορεί να πάνε χαμένοι. Στην καινούργια εποχή κάτι θα κάνουν.
Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926. Πατέρας της ήταν ο Νικόλαος Γλύκατζης, έμπορος, και μητέρα της η Καλλιρρόη, το γένος Ψαλτίδη. Παντρεύτηκε τον Jacques Ahrweiler (†) και απέκτησαν μια κόρη.
Τελείωσε το Δ΄ Γυμνάσιο στην Αθήνα και σπούδασε στη συνέχεια στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας). Συνέχισε τις σπουδές της στην Écoledes Hautes Études στη Γαλλία, όπου αναγορεύτηκε διδάκτωρ της Ιστορίας (1960) και Docteures Lettres το έτος 1966.
Ερευνήτρια του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (1955 κ.εξ.) και διευθύντρια ερευνών από το 1964, εξελέγη καθηγήτρια της Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (1967).
Διετέλεσε διευθύντρια του Τμήματος Ιστορίας και Πρόεδρος της Επιτροπής Έρευνας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (1969-70), επισκέπτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Harvard (1973-1974), Αντιπρόεδρος (1970-1973) και Πρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris I (1976-1981, επίτιμη πρόεδρος από το 1981), Πρύτανης της Ακαδημίας και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων (1982-1989), Αντιπρόεδρος (1976-1989) και εν συνεχεία Πρόεδρος του Ιδρύματος Georges Pompidou (1989-1991), Πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης (Γαλλία), Αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Danielle Mitterrand, εμπειρογνώμων για κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες στην UNESCO, πρόεδρος και εν συνεχεία επίτιμη πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Ευρώπης, επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Ενώσεως Βυζαντινών Σπουδών (1975 κ.εξ.), Γενική Γραμματέας της Διεθνούς Ενώσεως Ιστορικών Επιστημών (1980-1990), Πρόεδρος και εν συνεχεία επίτιμη πρόεδρος της Παγκόσμιας Κίνησης Επιστημονικής Ευθύνης (MURS), Πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου (1999-2012), Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών (1993 -2022) και του Διεθνούς Ιδρύματος Ντιμίτρι Σοστακόβιτς.
Διετέλεσε επίσης αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Βρετανικής Ακαδημίας, της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου, της Ακαδημίας Επιστημών του Βερολίνου και της Βουλγαρίας και επίτιμη διδάκτωρ πλειάδας πανεπιστημίων (Λονδίνου, Harvard, Βελιγραδίου, Νέας Υόρκης, NewBrunswick, Λίμας, Χάιφας, Παντείου Πανεπιστημίου, Ελληνικού Kαποδιστριακού Πανεπιστημίου Aθηνών, Αμερικανικού Πανεπιστημίου του Παρισιού, Fribourg, Θεσσαλονίκης και Κρήτης)
Διαβάστε Επίσης
Updated 16/2/2026
