Όταν μια μαμά λέει ότι είναι κουρασμένη, συχνά το λέει σχεδόν απολογητικά. Και συνήθως εισπράττει ένα συγκαταβατικό χαμόγελο, σαν να είναι κάτι αυτονόητο. Σαν η κούραση να είναι φυσικό χαρακτηριστικό της μητρότητας, κάτι που απλώς αποδεχόμαστε και προσπερνάμε.
Όμως η κούραση των μαμάδων δεν είναι ούτε αυτονόητη ούτε "γλυκιά". Και σίγουρα δεν είναι κάτι που πρέπει να θεωρείται φυσιολογικό ή αναπόφευκτο. Δεν έχει να κάνει μόνο με λιγότερο ύπνο ή με πολλές υποχρεώσεις. Είναι κάτι πολύ πιο σύνθετο και βαθύ.
Ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια με μικρά παιδιά, πολλές μαμάδες ζούμε σε μια κατάσταση συνεχούς εγρήγορσης. Το μυαλό μας σπάνια ξεκουράζεται πραγματικά: παρατηρεί, προβλέπει, οργανώνει, φροντίζει. Αυτή η κατάσταση περιγράφεται με τον όρο υπερεπαγρύπνηση (hyper-vigilance). Αν και σε άλλα πλαίσια σχετίζεται με ψυχολογικές δυσκολίες, στη μητρότητα χρησιμοποιείται για να περιγράψει την αυξημένη προσοχή σε κάθε πιθανή ανάγκη, αλλαγή ή "σήμα" που αφορά στο παιδί.
Ακόμη κι όταν όλα φαίνονται ήρεμα, εμείς δεν "κλείνουμε". Το σώμα και ο εγκέφαλός μας παραμένουν σε ετοιμότητα. Και αυτό, μακροπρόθεσμα, είναι εξαντλητικό.
Η κούραση δεν είναι αποτυχία, αλλά δεν είναι πάντα κάτι φυσιολογικό
Η επιστημονική έρευνα μιλά πια ξεκάθαρα για το γονεικό burnout: Μια μορφή εξάντλησης που αφορά τους γονείς και περιλαμβάνει σωματική και συναισθηματική κόπωση, αίσθηση ότι "έχουμε κουραστεί από τον ρόλο", ακόμα και στιγμές αποστασιοποίησης.
Μελέτες δείχνουν ότι, παρότι οι μαμάδες συχνά κοιμούνται περίπου όσο και οι μπαμπάδες, αναφέρουν πολύ υψηλότερα επίπεδα κόπωσης. Άρα το θέμα δεν είναι μόνο ο ύπνος, αλλά το ψυχολογικό και νοητικό φορτίο.
Κούραση σε πολλά επίπεδα
Η κούρασή μας δεν είναι μόνο σωματική, σύμφωνα με επιστημονικά δημοσιεύματα. Είναι αποτέλεσμα του mental load, της αθέατης, εξαντλητικής δουλειάς που κάνει καθημερινά η μαμά, ακόμα κι όταν φαινομενικά ξεκουράζεται:
- νοητική (συνεχής οργάνωση και αποφάσεις),
- συναισθηματική (διαχείριση συναισθημάτων παιδιών και δικών μας),
- ψυχολογική (αγωνία, ευθύνη, προσδοκίες).
Όπως αποκάλυψε έρευνα του πανεπιστημίου του Barth
- Οι μητέρες αναλαμβάνουν το 71% των εργασιών του νοικοκυριού που απαιτούν νοητική προσπάθεια - ποσοστό 60% υψηλότερο σε σύγκριση με τους πατέρες, οι οποίοι διαχειρίζονται μόλις το 45%.
- Οι μαμάδες επωμίζονται το 79% των καθημερινών εργασιών, όπως η καθαριότητα και η φροντίδα των παιδιών - πάνω από το διπλάσιο σε σχέση με τους μπαμπάδες (37%). Οι μπαμπάδεςς, αντίθετα, εστιάζουν περισσότερο σε περιστασιακές εργασίες, όπως τα οικονομικά και οι επισκευές στο σπίτι (65%), αν και οι μητέρες εξακολουθούν να συμμετέχουν σε μεγάλο βαθμό και σε αυτές (53%), γεγονός που συχνά οδηγεί σε διπλή προσπάθεια.
- Οι γονείς συχνά υπερεκτιμούν τη συμβολή τους, με τους μπαμπάδες να το κάνουν σε μεγαλύτερο βαθμό από τις μητέρες. Παράλληλα, οι μπαμπάδες είναι πιο πιθανό να θεωρούν ότι το νοητικό φορτίο στο σπίτι μοιράζεται ισότιμα, ενώ οι μητέρες διαφωνούν.
- Οι μονογονεϊκές οικογένειες - τόσο με μητέρες όσο και με μπαμπάδες - αναλαμβάνουν ολόκληρο το νοητικό φορτίο. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι μονογονείς μπαμπάδες επιβαρύνονται σημαντικά περισσότερο σε σύγκριση με τους μπαμπάδες που ζουν με σύντροφο.
Όταν οι μαμάδες είναι κουρασμένες - Τι δείχνει αυτό;
Η κούραση δείχνει παρουσία. Δείχνει ότι ακούμε, παρατηρούμε, νιώθουμε. Ότι πιάνουμε τα μικρά σημάδια πριν γίνουν μεγάλα. Ότι είμαστε εκεί, συντομιζόμαστε με το παιδί, ακόμα κι όταν δεν έχουμε άλλες δυνάμεις.
Μπορούμε να:
- ακούμε τα πιο ελαφριά ψιθυριστά αιτήματα.
- αντιλαμβανόμαστε αλλαγές στη διάθεση του παιδιού πριν εκφραστούν.
- σχεδιάζουμε, οργανώνουμε, προστατεύουμε — ακόμα όταν είμαστε κουρασμένες.
- αντιλαμβανόμαστε σημάδια που άλλοι δεν βλέπουν λόγω αυξημένης εγρήγορσης και εμπειρίας.
Η κούραση δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Είναι αποτέλεσμα φροντίδας, σύνδεσης και αγάπης. Αλλά την ίδια φροντίδα και αγάπη οφείλουμε να δείχνουμε και στον εαυτό μας. Να θυμόμαστε πως δεν αποτυγχάνουμε, είμαστε παρούσες. Αλλά χρειαζόμαστε στήριξη.
