Φαντάσου πως, για τους άλλους, ο πατέρας σου είναι ένας κοινωνικός και ευγενικός άνθρωπος. Ή πως η μητέρα σου είναι για εκείνους η "τέλεια μαμά", πάντα πρόθυμη να ευχαριστήσει τους άλλους και να τα προλαβαίνει όλα με ευκολία. Όμως, πίσω από κλειστές πόρτες, εσύ βλέπεις κάτι διαφορετικό. Ως παιδί τους, ξέρεις πώς είναι να αντέχεις όταν δεν σου μιλάνε επειδή έκανες ένα μικρό λάθος ή να σε καταπιέζουν να είσαι τέλειος. Αν το ξέρεις και δεν χρειάζεται να το φανταστείς, τότε μεγάλωσε με ναρκισσιστή γονέα.
Η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας (NPD) είναι μία από τις 10 διαταραχές προσωπικότητας που αναφέρονται στον έγκυρο ψυχιατρικό οδηγό "Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM). Οι ναρκισσιστές τείνουν να έχουν διογκωμένη αίσθηση αυτοαξίας και να βασίζουν την ταυτότητά τους στον έπαινο και την αποδοχή των άλλων. Οι στενές σχέσεις τους είναι επιφανειακές και επικεντρώνονται κυρίως στο πώς τους "καθρεφτίζουν" οι άλλοι, με ελάχιστη έως μηδαμινή ενσυναίσθηση για την εμπειρία του άλλου. Πιστεύουν πραγματικά ότι είναι καλύτεροι από τους άλλους, αλλά είναι επίσης επιρρεπείς στο να νιώθουν έντονη ντροπή όταν δέχονται κριτική ή κάνουν λάθη.
Ερευνητές εκτιμούν ότι λιγότερο από 1% του γενικού πληθυσμού έχει ενδείξεις "πλήρους" NPD, όμως από 2% έως 16% όσων αναζητούν ψυχοθεραπεία έχουν τη διαταραχή. Αυτό συνήθως συμβαίνει επειδή οι άνθρωποι στη ζωή τους τούς έχουν πιέσει να ζητήσουν βοήθεια, αλλιώς κινδυνεύουν να χάσουν τη σχέση τους, την καριέρα τους ή άλλα "προνόμια" ζωής, εξηγεί η θεραπεύτρια Wendy Behary , ιδρύτρια του The Cognitive Therapy Center of New Jersey και συγγραφέας του βιβλίου Disarming the Narcissist: Surviving and Thriving with the Self-Absorbed.
Όμως τα παιδιά ναρκισσιστών σπάνια μπορούν να απαιτήσουν από τους γονείς τους να ζητήσουν βοήθεια. Μάλιστα, μπορεί να μη συνειδητοποιήσεις καν ότι οι γονείς σου ήταν ναρκισσιστές, μέχρι να αναζητήσεις επαγγελματική βοήθεια για τις δικές σου δυσκολίες, λέει η Behary, που ειδικεύεται στη θεραπεία ανθρώπων με NPD και των "επιζώντων" τους. Παρότι οι ναρκισσιστές υπάρχουν σε πολλές "εκδοχές" και τα συμπτώματα κινούνται σε φάσμα, η Behary σημειώνει ότι υπάρχουν κάποιοι τρόποι με τους οποίους τα ενήλικα παιδιά μπορούν να αναγνωρίσουν ότι ίσως μεγάλωσαν με ναρκισσιστή γονέα. Η ίδια και ο ψυχολόγος Craig Malkin, συγγραφέας του "Rethinking Narcissism: The Bad - And Surprising Good - About Feeling Special", αναλύουν στην Huffinghton Post τα σημάδια ενός ναρκισσιστή γονέα και τι μπορείς να κάνεις ως ενήλικο παιδί για να "σπάσεις" τον κύκλο καταστροφικών επιλογών.
1. Γίνεσαι "χαλί" να σε πατήσουν
Ένας ναρκισσιστής γονέας μπορεί να πατήσει πάνω στην οικογένειά του για να ικανοποιήσει τις δικές του επιθυμίες, χωρίς να σκέφτεται ιδιαίτερα τι χρειάζονται οι άλλοι. Γι’ αυτό, κάποια ενήλικα παιδιά ναρκισσιστών "υπερδιορθώνουν" και κάνουν τα πάντα για να μη δώσει ποτέ κανείς την εντύπωση ότι μοιάζουν έτσι. Εναλλακτικά, μπορεί να μεγάλωσες ακούγοντας σε όλη σου τη ζωή ότι οι ανάγκες σου δεν έχουν σημασία. Όπως και να ’χει, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: αφήνεις τους άλλους να σε πατούν, επειδή δεν είσαι σε επαφή με το τι χρειάζεσαι και δεν ξέρεις πώς να το εκφράσεις.
Τι μπορείς να κάνεις: Μάθε όσο περισσότερα μπορείς για τον ναρκισσισμό, ώστε να αναγνωρίζεις τα δυσλειτουργικά μηνύματα με τα οποία μεγάλωσες και να αρχίσεις να δουλεύεις ενάντια σε αυτά.
2. Φοβάσαι ότι μπορεί να είσαι κι εσύ ναρκισσιστής
Δεν "υπερδιορθώνουν" όλοι ως αντίδραση στον ναρκισσισμό. Κάποια παιδιά βλέπουν ότι ο μόνος τρόπος να αποφύγουν τη χλεύη και την κακοποίηση είναι να γίνουν σαν τον ναρκισσιστή γονέα και με τα χρόνια αυτή η τακτική επιβίωσης γίνεται ο τρόπος με τον οποίο βλέπουν πραγματικά τον κόσμο. Ενήλικα παιδιά που υιοθέτησαν αυτούς τους μηχανισμούς μπορεί να υποτιμούν τους άλλους από φόβο -ριζωμένο στην παιδική ηλικία- ότι αν δεν δείξουν πρώτοι δύναμη, μπορεί να "συντριβούν", όπως όταν ήταν μικροί, εξηγεί ο Malkin.
Τι μπορείς να κάνεις: Ζήτησε βοήθεια από επαγγελματία για να σπάσεις μοτίβα κακοποιητικής συμπεριφοράς, ειδικά αν έχεις ήδη σύντροφο ή/και παιδιά.
3. Νιώθεις ανταγωνιστικός ή/και θυμό προς τα αδέλφια σου
Οι ναρκισσιστές δυσκολεύονται με τα προσωπικά όρια και βλέπουν τους άλλους ως προεκτάσεις του εαυτού τους. Σε οικογένειες με περισσότερα παιδιά, μπορεί να επιλεγεί ένα παιδί για να "αντανακλά" τις καλύτερες ιδιότητες του ναρκισσιστή. Παίρνει τη μεγαλύτερη προσοχή, τον περισσότερο έπαινο και υποστήριξη, αλλά δέχεται και τη μεγαλύτερη πίεση να αποδίδει. Ένα άλλο παιδί μπορεί να γίνει στόχος για τις ενοχές και τη ντροπή του γονέα και να οριστεί ως "αποδιοπομπαίος τράγος" - ως βάρος που ποτέ δεν κάνει τίποτα σωστά σε σύγκριση με το "εκλεκτό" παιδί.
Και οι δύο προβολές είναι δύο πλευρές της προσωπικότητας του ναρκισσιστή, αλλά το εκλεκτό παιδί και ο αποδιοπομπαίος τράγος έχουν δύο πολύ διαφορετικές παιδικές ηλικίες, κάτι που τους βάζει απέναντι, ακόμα και στην ενήλικη ζωή.
Τι μπορείς να κάνεις: Επικοινώνησε με το αδέλφι σου και μοιράσου όσα έμαθες. Αν ήσουν το εκλεκτό παιδί, μπορεί να θυμώνεις που ο αδελφός σου είχε πολύ λιγότερη πίεση. Αν ήσουν ο αποδιοπομπαίος τράγος, μπορεί να θυμώνεις που ο αδελφός σου απολάμβανε όλο τον έπαινο και τη "δόξα".
Κατανόησε ότι ο ναρκισσιστής το κάνει επίτηδες,για να εξυπηρετεί τις δικές του ανάγκες και ότι αυτή η δυναμική δεν ήταν δικό σου φταίξιμο.
4. Κάποιες φορές ένιωσες ότι ήσουν περισσότερο σύντροφος του γονέα σου, παρά παιδί του
Δεν τραβούν όλοι οι ναρκισσιστές τα φώτα με θορυβώδεις, επιθετικές προσωπικότητες. Κάποιοι απαιτούν την προσοχή του χώρου παίζοντας το θύμα ή παρουσιάζοντας τα προβλήματά τους ως μεγαλύτερα από των άλλων. Παιδιά με τέτοιου τύπου ναρκισσιστή γονέα μπορεί να νιώθουν ότι περνούν όλη τους την παιδική ηλικία τρέχοντας να σβήσουν "φωτιές" ή προσπαθώντας να κρατήσουν την ειρήνη για να μη βλάψει κανείς κανέναν.
5. Αντλείς αυτοαξία μόνο από τα επιτεύγματά σου
Κάποια παιδιά ναρκισσιστών καταλαβαίνουν ότι ο μόνος τρόπος να τα βγάλουν πέρα είναι να κάνουν αυτό που κάνει ο γονέας τους: να αντλούν αυτοαξία από παραγωγή, απόδοση και επίτευγμα. "Το παιδί του ναρκισσιστή μαθαίνει ότι το μόνο που μετράει είναι τι μπορώ να παράγω στον κόσμο, όχι απλώς η ύπαρξή μου", λέει η Behary
6. Δεν έχεις αίσθηση του εαυτού σου, των θέλω σου ή των στόχων σου
Οι ναρκισσιστές γονείς μπορεί να βλέπουν τον εαυτό τους ως "ελίτ", αλλά επειδή δεν έφτασαν ποτέ σε κάποιο επίπεδο επιτυχίας, μπορεί να βρίσκουν νόημα στο να ζουν μέσω των παιδιών τους. "Πολλά παιδιά ναρκισσιστών θα πουν: "Δεν ξέρω πώς κατέληξα σε αυτή την καριέρα, γιατί ποτέ δεν ήξερα τι ήθελα πραγματικά”".
Τι μπορείς να κάνεις: Σκέψου το ενδεχόμενο περιορισμένης επαφής ή και λέει ότι υπάρχουν τρία σημάδια ότι ένα ενήλικο παιδί πρέπει να εξετάσει περιορισμένη ή μηδενική επαφή: Κακοποίηση, Άρνηση, Ψυχοπάθεια.
