Η ψυχική υγεία εξελίσσεται σε μία από τις σοβαρότερες παγκόσμιες κρίσεις. Σύμφωνα με τον World Health Organization, περισσότερα από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με κάποια μορφή ψυχικής διαταραχής. Οι νέοι επηρεάζονται δυσανάλογα: Η αυτοκτονία αποτελεί την τρίτη κύρια αιτία θανάτου για άτομα ηλικίας 15 έως 29 ετών. Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One έρχεται να ρίξει φως σε έναν κρίσιμο αλλά συχνά υποτιμημένο παράγοντα: τον ρόλο του γονεϊκού στιλ στην ψυχική υγεία των εφήβων. Τα ευρήματα δείχνουν ότι ο τρόπος με τον οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά επηρεάζει άμεσα τα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης, στρες και αυτοεκτίμησης.
Η έρευνα: Τι μελέτησαν οι επιστήμονες στο Νεπάλ
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τη Rabina Khadka, λέκτορα Δημόσιας Υγείας στο Manmohan Memorial Institute of Health Sciences στο Κατμαντού, πραγματοποίησε έρευνα σε 583 εφήβους που φοιτούσαν σε σχολεία του Δήμου Bheemdatt στο Νεπάλ.
Στόχος της μελέτης ήταν να καλυφθούν κενά στη διεθνή βιβλιογραφία, και ειδικότερα η έλλειψη δεδομένων για το πώς διαφορετικά γονεϊκά στυλ —αυταρχικό, υποστηρικτικό και επιτρεπτικό— συνδέονται με πολλαπλές πτυχές της ψυχικής υγείας των εφήβων.
Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο τεσσάρων ενοτήτων που περιλάμβανε:
- αξιολόγηση ψυχικής υγείας (κατάθλιψη, άγχος, στρες, αυτοεκτίμηση),
- αντίληψη για το γονεϊκό στυλ,
- δημογραφικά στοιχεία όπως ηλικία, φύλο και οικογενειακή κατάσταση.
Τα δεδομένα αναλύθηκαν με τη χρήση αναγνωρισμένων ψυχολογικών κλιμάκων, ώστε να εντοπιστούν στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις.
Τα ευρήματα: υψηλά ποσοστά άγχους και κατάθλιψης
Τα αποτελέσματα αποτυπώνουν μια ανησυχητική εικόνα για την ψυχική υγεία των εφήβων:
- Άγχος: 42,19%
- Κατάθλιψη: 37,39%
- Στρες: 24,69%
Παρά τα παραπάνω, η πλειονότητα των εφήβων (69,3%) δήλωσε ότι διαθέτει υψηλή αυτοεκτίμηση -στοιχείο που δείχνει ότι η ψυχική υγεία δεν είναι μονοδιάστατη και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες.
Σε ό,τι αφορά το γονεϊκό στυλ, οι έφηβοι ανέφεραν συχνότερα:
- Υποστηρικτικό (authoritative): 83,2%
- Επιτρεπτικό (permissive): 56,6%
- Αυταρχικό (authoritarian): 43,6%
(Τα ποσοστά αλληλεπικαλύπτονται, καθώς οι έφηβοι μπορεί να βιώνουν συνδυασμούς πρακτικών.)
Πώς το γονεϊκό στυλ επηρεάζει την ψυχική υγεία
Η ανάλυση των δεδομένων ανέδειξε σαφείς συσχετίσεις:
Η αυταρχική ανατροφή, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης και χαμηλότερα επίπεδα αυτοεκτίμησης. Η υποστηρικτική ανατροφή (όρια + υποστήριξη), λειτουργεί προστατευτικά απέναντι στην κατάθλιψη, το άγχος και το στρες, ενώ σχετίζεται με υψηλότερη αυτοεκτίμηση. Η επιτρεπτική ανατροφή συνδέεται με αυξημένα επίπεδα στρες στους εφήβους.
Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, "τα ευρήματα αναδεικνύουν τον κρίσιμο ρόλο της γονεϊκής εμπλοκής και υποστήριξης στη διαμόρφωση της ψυχικής υγείας των εφήβων και υπογραμμίζουν την ανάγκη για θετικές πρακτικές ανατροφής".
Ο ρόλος του σχολείου και του κοινωνικού περιβάλλοντος
Η μελέτη επισημαίνει ότι η ψυχική υγεία των εφήβων δεν επηρεάζεται αποκλειστικά από την οικογένεια. Εξίσου σημαντικοί παράγοντες είναι:
- το σχολικό περιβάλλον,
- η κοινωνική υποστήριξη,
- οι διαπροσωπικές σχέσεις.
Έφηβοι που υφίστανται bullying εμφανίζουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο ψυχικών προβλημάτων, όπως και όσοι δυσκολεύονται να αναπτύξουν στενούς κοινωνικούς δεσμούς.
Τι προτείνουν οι ερευνητές
Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν το μέγεθος των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι σημερινοί έφηβοι. Για την αντιμετώπισή τους, οι ερευνητές προτείνουν:
- ενίσχυση της υποστήριξης προς τους γονείς, με στόχο την υιοθέτηση αυθεντικών γονεϊκών πρακτικών,
- ανάπτυξη σχολικών προγραμμάτων ψυχικής υγείας,
- παρεμβάσεις κατά του bullying,
- ενίσχυση υπηρεσιών συμβουλευτικής για μαθητές.
Η μελέτη από το Νεπάλ επιβεβαιώνει κάτι που αφορά κάθε κοινωνία: Η ψυχική υγεία των εφήβων δεν είναι ατομική υπόθεση. Διαμορφώνεται από το οικογενειακό περιβάλλον, το σχολείο και το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μεγαλώνουν. Για γονείς, εκπαιδευτικούς αλλά και όσους διαμορφώνουν πολιτικές ή διοικούν οργανισμούς, το μήνυμα είναι σαφές: η ισορροπία ανάμεσα σε όρια, υποστήριξη και ουσιαστική παρουσία αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την ψυχική ανθεκτικότητα της επόμενης γενιάς.
