Οι γονείς συχνά αναρωτιόμαστε ποια θα είναι η πρώτη λέξη του παιδιού μας και πότε θα αρχίσει να μιλά και να μοιράζεται μαζί μας όσα σκέφτεται και αισθάνεται.
Μερικές φορές, βέβαια, τα παιδιά χρειάζονται λίγο περισσότερο χρόνο για να αρχίσουν να μιλούν. Και κάπου εκεί στις ηλικίες 2 έως 4 ετών ανησυχούμε ιδιαίτερα, αν δεν έχουν αρχίσει ακόμα να μιλούν ή αν μιλούν πολύ σπάνια.
Πώς θα καταλάβεις πότε πρόκειται για καθυστέρηση ομιλίας και πότε για φυσιολογική ανάπτυξη;
Τι είναι η καθυστέρηση ομιλίας στα νήπια, ποιοι είναι οι συνηθισμένοι λόγοι που μπορεί να συμβεί, ποια είναι τα τυπικά ορόσημα ανάπτυξης λόγου και γλώσσας και πότε η καθυστερημένη ομιλία χρειάζεται αντιμετώπιση;
Τι είναι η καθυστέρηση ομιλίας;
Όσον αφορά την ικανότητα να μιλάς, υπάρχουν δύο βασικοί άξονες: Η ομιλία και η γλώσσα. Η ομιλία αφορά το πώς σχηματίζεις λέξεις και ήχους και την ικανότητα να εκφράζεσαι λεκτικά και να αρθρώνεις. Η γλώσσα αφορά το πώς επικοινωνείς πληροφορίες με τους άλλους, ώστε να καταλαβαίνεις και να σε καταλαβαίνουν. Περιλαμβάνει λεκτική, μη λεκτική και γραπτή επικοινωνία.
Καθυστέρηση ομιλίας σημαίνει σύμφωνα με τον γιατρό
Jerome Schultz ότι το παιδί δυσκολεύεται να χρησιμοποιήσει λέξεις και φράσεις για να εκφραστεί λεκτικά και η ομιλία του δεν αναπτύσσεται με τον αναμενόμενο ρυθμό. Μπορεί επίσης να είναι δύσκολο να το καταλάβουν οι άλλοι. Όπως αναφέρει σε άρθρο του στο Family Education, υπολογίζεται ότι περίπου το 3% έως 10% των παιδιών παρουσιάζουν καθυστέρηση ομιλίας και είναι πιο συχνή στα αγόρια από ό,τι στα κορίτσια.
Σε ποια ηλικία θεωρείται καθυστερημένη η ομιλία;
Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Οικογενειακών Ιατρών, το φυσιολογικό μοτίβο ανάπτυξης ομιλίας ανά ηλικία είναι το εξής:
1 έως 6 μηνών: βγάζει ήχους όταν ακούει φωνές
6 έως 9 μηνών: βαβίζει
10 έως 11 μηνών: μιμείται ήχους ομιλίας· λέει "μαμά/μπαμπά" χωρίς νόημα
12 μηνών: λέει "μαμά/μπαμπά" με νόημα· μιμείται λέξεις δύο ή τριών συλλαβών
13 έως 15 μηνών: λεξιλόγιο 4–7 λέξεων εκτός από ακατάληπτες φράσεις· λιγότερο από 20% της ομιλίας γίνεται κατανοητό από αγνώστους
16 έως 18 μηνών: λεξιλόγιο 10 λέξεων· κάποια ηχολαλία· 20%–25% της ομιλίας κατανοητό από αγνώστους
19 έως 21 μηνών: λεξιλόγιο 20 λέξεων· 50% της ομιλίας κατανοητό από αγνώστους
22 έως 24 μηνών: πάνω από 50 λέξεις· φράσεις δύο λέξεων· 60%–70% της ομιλίας κατανοητό από αγνώστους
2 έως 2,5 ετών: περίπου 400 λέξεις· φράσεις 2–3 λέξεων· χρήση αντωνυμιών· 75% της ομιλίας κατανοητό
2,5 έως 3 ετών: πληθυντικός και παρελθοντικός χρόνος· ξέρει ηλικία και φύλο· 3–5 λέξεις ανά πρόταση· 80%–90% της ομιλίας κατανοητό
3 έως 4 ετών: προτάσεις 3–6 λέξεων· κάνει ερωτήσεις, αφηγείται εμπειρίες· σχεδόν πλήρως κατανοητή ομιλία
4 έως 5 ετών: προτάσεις 6–8 λέξεων· ονομάζει τέσσερα χρώματα· μετρά μέχρι το 10
Τι προκαλεί καθυστέρηση ομιλίας στα νήπια;
Οι πιο συνηθισμένες αιτίες καθυστέρησης ομιλίας περιλαμβάνουν σύμφωνα με τις οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Οικογενειακών Ιατρών είναι:
- Προβλήματα ακοής
Όταν το παιδί είναι βρέφος καλό είναι να ελεγχθεί η ακοή του. Η απώλεια ακοής μπορεί να επηρεάσει την εκμάθηση ομιλίας. Είναι σημαντικό να ελέγχεται τακτικά, καθώς και οι συχνές ωτίτιδες μπορεί να δημιουργήσουν δυσκολίες.
- Στοματικές δυσκολίες
Ο παιδίατρος πρέπει να ελέγξει αν τα μέρη του στόματος και του λαιμού λειτουργούν σωστά. Για παράδειγμα, ένα κοντό χαλινό γλώσσας μπορεί να δυσκολεύει την κίνηση της γλώσσας.
Άλλες αιτίες μπορεί να είναι:
- Αναπτυξιακές διαταραχές (αυτιστικό φάσμα, σύνδρομο Down, εγκεφαλική παράλυση)
- Καθυστέρηση ωρίμανσης (developmental language delay)
- Διγλωσσία, που μπορεί να προκαλέσει προσωρινή καθυστέρηση
- Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες (φτώχεια, στρες, παραμέληση, έλλειψη επικοινωνίας)
- Εκλεκτική αλαλία
- Αναπτυξιακή απραξία
Πότε πρέπει να σε ανησυχήσει η καθυστέρηση ομιλίας;
Μερικά σημάδια που μπορεί να δείχνουν καθυστέρηση ομιλίας:
12 μηνών: δεν χρησιμοποιεί χειρονομίες (π.χ. χαιρετισμό)
18 μηνών: χρησιμοποιεί κυρίως χειρονομίες αντί για ήχους
2 ετών: δεν ακολουθεί απλές οδηγίες ή δεν μιλά αυθόρμητα
3 ετών: οι γονείς καταλαβαίνουν λιγότερο από το 75% όσων λέει
4 ετών: οι περισσότεροι δεν καταλαβαίνουν την ομιλία του
Πότε να πας το παιδί σε λογοθεραπεία;
Αν έχεις οποιαδήποτε ανησυχία για την ανάπτυξη του παιδιού, μίλησε με τον παιδίατρο. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική. Ένας λογοθεραπευτής διαθέτει εμπειρία και εργαλεία για να αξιολογήσει την ομιλία και να εντοπίσει αν υπάρχει κάποια άλλη αιτία.
Πώς να βοηθήσεις το παιδί να μιλά περισσότερο
- Μην το συγκρίνεις με άλλα παιδιά.
- Μην το πιέζεις ή το μαλώνεις αν δεν μιλά.
- Διάβαζε μαζί του. Δείχνε εικόνες και περιέγραφε τι βλέπετε.
- Δώσε το παράδειγμα. Μίλα συχνά, με απλές λέξεις, βλεμματική επαφή και εκφράσεις.
- Περιέγραψε όσα κάνεις. "Φοράω το μπουφάν γιατί κάνει κρύο".
- Να έχεις υπομονή. Δώσε χρόνο να απαντήσει και επαίνεσε κάθε προσπάθεια.
