Τα τραγούδια που αφήνουμε να παίζουν, τα "αστεία" που προσπερνάμε χωρίς δεύτερη σκέψη, οι λέξεις που ακούμε ξανά και ξανά χωρίς να αντιδρούμε, όλα αυτά διαμορφώνουν σιωπηλά την καθημερινότητα των παιδιών. Μέσα από μικρές στιγμές χτίζεται ένα περιβάλλον που ορίζει τι θεωρείται αποδεκτό και τι όχι. Κι ενώ πολλές φορές τα αντιμετωπίζουμε ως κάτι αθώο ή ασήμαντο, στην πραγματικότητα λειτουργούν σαν μικρά μαθήματα που μένουν.
Η κουλτούρα διαμορφώνεται από μικρές ανοχές, από το "έλα μωρέ" και το "ένα τραγούδι είναι". Κι αυτό αφήνει ένα αποτύπωμα στον τρόπο που τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον σεβασμό, τα όρια και τις σχέσεις. Αν θέλουμε μια κοινωνία λιγότερο βίαιη, ίσως χρειάζεται να ξεκινήσουμε από αυτά που θεωρούμε ασήμαντα, γιατί συχνά εκεί βρίσκονται οι πρώτοι σπόροι της αλλαγής.
Ο εκπαιδευτικός Μάριος Μάζαρης έκανε μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση για τη δύναμη των λέξεων και πώς η βία δεν ξεκινάει πάντα με βρισιές αλλά με...λέξεις:
"Αυτή η ανάρτηση γεννήθηκε μέσα στην τάξη μου. Είχαμε ένα μικρό παρτάκι σήμερα· χορεύαμε, γελάγαμε, παίζαμε παιχνίδια και κάποια στιγμή κάποια παιδιά μου ζήτησαν να τους βάλω ένα συγκεκριμένο τραγούδι. Ένα τραγούδι που έπαιξε παντού τα προηγούμενα χρόνια και θεωρείται "μόδα". Όταν τους είπα ότι δεν μπορούμε να το ακούσουμε γιατί προσβάλλει τις γυναίκες, με κοίταξαν με απορία.
Κι εκεί κατάλαβα ότι τα παιδιά δεν επιλέγουν τι ακούν - απλώς το συνηθίζουν, επειδή το ακούν παντού. Στη συνέχεια ρώτησα: "Η μαμά σου δεν είναι γυναίκα; Η αδελφή σου; Πώς θα ένιωθες αν κάποιος μιλούσε έτσι γι’ αυτές;". Σώπασαν. Ίσως δεν είχαν άποψη ή ίσως για πρώτη φορά σκέφτηκαν τι σημαίνουν οι λέξεις. Γιατί οι λέξεις έχουν νόημα.
Η βία δεν ξεκινά από τη γροθιά. Ξεκινά από τις λέξεις.
Τα τελευταία χρόνια μιλάμε συνεχώς για τη βία ανάμεσα στα παιδιά, για τις γυναικοκτονίες που μαθαίνουμε, για τα "αυτονόητα" που θα έπρεπε να γνωρίζουν άνδρες και γυναίκες, και ξεχνάμε το πιο βασικό: η βία δεν ξεκινά από τη γροθιά. Ξεκινά από τις λέξεις. Από το "αστείο". Από την ατάκα που επαναλαμβάνεται. Από το τραγούδι που κανονικοποιεί την προσβολή. Πριν το χτύπημα, υπάρχει πάντα μια κουλτούρα που το επιτρέπει.
Και γύρω μας υπάρχει μια κοινωνία που επιτρέπει πολλά. "Ωχού, σιγά το πράγμα, αστείο είναι, για πλάκα το κάνουν, είναι χαριτωμένα". Όμως η μουσική δεν είναι ουδέτερη. Κουβαλά ιδέες, πρότυπα, αξίες. Διδάσκει στα παιδιά τι σημαίνει δύναμη, σεβασμός, ανδρισμός, τι σημαίνει γυναίκα. Δεν είναι τυχαίο που πολλά κομμάτια παρουσιάζουν τον έρωτα μόνο ως σαρκική σχέση και επαναλαμβάνουν εικόνες αντρών επιβλητικών και γυναικών ως αντικείμενα.
Τα αγόρια τα τραγουδούν, τα κορίτσια τα χορεύουν και έτσι χτίζεται μια κουλτούρα. Κι όμως, ζούμε σε μια εποχή που γονείς και δάσκαλοι συχνά δεν βρίσκουν τον χρόνο να εξηγήσουν γιατί κάτι είναι λάθος ή να δώσουν διαφορετικά πρότυπα. Εκεί είναι το κλειδί, εκεί πάσχει η κοινωνία. Δεν έχει τον χρόνο ή τη νηφαλιότητα να προβάλλει υγιή μοντέλα σχέσεων. Θεωρεί ότι το παιδί μόνο του θα τα ξεχωρίσει. Μα ό,τι δεν συζητάμε, το διδάσκει η μόδα.
Η προεφηβεία και η εφηβεία ψάχνουν ταυτότητα και τρόπους να ανήκεις. Όταν η μουσική εξυμνεί την υποτίμηση, γίνεται τρόπος σκέψης. Γίνεται βιντεάκι στα social media, γίνεται κουλτούρα που δεν ξεριζώνεται εύκολα - γιατί την αντιμετωπίζουμε σαν κάτι αθώο όταν τα παιδιά είναι μικρά, την ώρα που διαμορφώνουν την προσωπικότητα που θα κουβαλούν μια ζωή.
Δεν μας κάνει μάγκες να μιλάμε άσχημα για τους άλλους ή να μειώνουμε. Χρειαζόμαστε πρότυπα ευγένειας και τρυφερότητας, όχι επιθετικότητας. Και η ευθύνη δεν είναι μόνο των παιδιών. Είναι των γονιών που λένε "έλα μωρέ, τραγούδι είναι", των ενηλίκων που γελούν με τους στίχους, των εκπαιδευτικών που αποφεύγουν τη συζήτηση. Γιατί όταν δεν βάζουμε όρια, τα όρια μετακινούνται.
Αν θέλουμε παιδιά που δεν πληγώνουν, πρέπει να τους δείξουμε πώς να σέβονται. Αν θέλουμε παιδιά που δεν ανέχονται να πληγώνονται, πρέπει να τους δείξουμε ότι η αξιοπρέπεια έχει όρια. Αυτή είναι η ουσιαστική πολιτική για να μειωθούν τα περιστατικά βίας: τα όρια, η κουβέντα, το να μη αφήνουμε τίποτα να πέφτει κάτω γιατί γίνεται γυαλί που όλοι θα το πατήσουμε. Αυτά τα όρια χτίζονται καθημερινά, μέσα από μικρές αποφάσεις.
Η κουβέντα στην τάξη κράτησε λίγα λεπτά. Ίσως έβαλε έναν σπόρο, ίσως και όχι. Οι σπόροι όμως είναι που αλλάζουν τον κόσμο, όχι τα μεγάλα λόγια. Κι εγώ θα συνεχίσω να προσπαθώ να φέρνω τα παιδιά σε επαφή με πρότυπα που αξίζει να μιμηθούν και τραγούδια που δεν χρειάζεται να γίνουν μόδα για να τα ακούσουν. Θα εξηγώ κάθε φορά γιατί ένα τραγούδι από μένα θα είναι "όχι".
Γιατί οι μικρές υπερασπίσεις του σεβασμού χτίζουν μια άλλη κουλτούρα, μέρα με τη μέρα. Και είμαστε όλοι μέρος της".
Διαβάστε Επίσης
