Κάθε φορά που προσπαθείς να βρεις τρόπους να μάθεις κάτι καινούργιο στα παιδιά ή να τα βοηθήσεις να νιώσουν ασφάλεια, σκέφτεσαι πως οι πιο ωραίες ιδέες γεννιούνται τελικά από τις πιο απλές στιγμές. Ψάχνεις εκείνες τις αλήθειες που δεν κρύβονται πίσω από δύσκολες θεωρίες, αλλά πιάνονται από χέρια, μυρωδιές και συναισθήματα.
Σε αυτή τη ζεστή συνέντευξη στο TheMamagers, ο εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής και τεχνολόγος τροφίμων Γιώργος Ευγενειάδης ξεδιπλώνει τη μαγική ιστορία πίσω από τη σειρά βιβλίων "Απλά & Διαφορετικά". Μέσα από τις παιδικές μνήμες στις κουζίνες του Σιδηροκάστρου και τα καθημερινά μαθήματα ζωής στο σχολικό εργαστήριο, μας δείχνει πώς μια συνταγή μπορεί να γίνει το πιο δυνατό εργαλείο συμπερίληψης, χαράς και αυτοπεποίθησης για κάθε παιδί.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα πίσω από τη σειρά βιβλίων "Απλά & Διαφορετικά" και πώς συνδέεται με τις οικογενειακές σας μνήμες από τις γιαγιάδες και το Σιδηρόκαστρο;
Η ιδέα γεννήθηκε ανάμεσα σε δύο κουζίνες που απέχουν πολλά χρόνια μεταξύ τους: την κουζίνα της παιδικής μου ηλικίας στο Σιδηρόκαστρο και τη Βυρώνεια Σερρων και το εργαστήριο ενός δημόσιου ειδικού σχολείου.
Στην πρώτη έμαθα ότι η γνώση δεν μεταδίδεται μόνο με γραπτές οδηγίες. Περνά μέσα από την παρατήρηση, την επανάληψη και τη συμμετοχή. Στη δεύτερη συνειδητοποίησα ότι μια συμβατική συνταγή μπορεί να αποκλείσει κάποιον πριν ακόμη ξεκινήσει να μαγειρεύει. Οι μαθητές μου δεν χρειάζονταν μια "ευκολότερη" μαγειρική· χρειάζονταν έναν διαφορετικό τρόπο πρόσβασης στην ίδια γνώση. Έτσι άρχισα να μεταφράζω τις συνταγές σε σκίτσα και καθαρά βήματα, χωρίς ζυγαριές και δοσομετρητές.
Στις οικογενειακές μου μνήμες υπάρχουν η γιαγιά Τασούλα, η θεία Δέσποινα, το μπακάλικο του παππού Γιώργου Κάνδραλη και οι γεύσεις του Σιδηροκάστρου και της Γιαγιάς Αναστασίας από την Βυρώνεια. Ο "Χαλβάς της Ρήνας", για παράδειγμα, με καρύδια και αρώματα λεμονιού και κανέλας, δεν είναι για μένα απλώς μια συνταγή· κουβαλά οικογενειακά τραπέζια, γέλια και ανθρώπους.
Θα έλεγα, λοιπόν, ότι οι μαθητές μου έδωσαν στα βιβλία τη γραμματική τους —την εικόνα, τη σειρά και τη σαφήνεια— και το Σιδηρόκαστρο το γευστικό τους λεξιλόγιο. Τα "Απλά & Διαφορετικά" είναι ένας σύγχρονος τρόπος να συνεχιστεί κάτι πολύ παλιό: η γνώση να περνά από χέρι σε χέρι.
Πώς είναι να συνδυάζεις την επιστήμη και τεχνολογία τροφίμων με την καθημερινή πράξη μέσα στη σχολική τάξη;
Δεν αισθάνομαι ότι συνδυάζω δύο διαφορετικούς κόσμους. Η μαγειρική είναι, στην πραγματικότητα, εφαρμοσμένη επιστήμη και τεχνολογία τροφίμων — κάτι που ο περισσότερος κόσμος δεν συνειδητοποιεί. Ένα υλικό αλλάζει υφή, μια ζύμη φουσκώνει, μια μαγιονέζα δημιουργείται ως γαλάκτωμα, η θερμοκρασία μεταμορφώνει ένα τρόφιμο και ένα λάθος στην υγιεινή μπορεί να έχει πραγματικές συνέπειες.
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ασχολούμαστε πολύ με το πώς φαίνεται ένα πιάτο και λιγότερο με το τι συμβαίνει μέσα του. Η συνταγή ταξιδεύει γρήγορα, αλλά μαζί της μπορεί να ταξιδέψει και το λάθος. Έχω δει, για παράδειγμα, σεφ να παρασκευάζει μαγιονέζα με ωμούς κρόκους και να υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος επειδή τα αυγά είναι βιολογικά. Αυτό είναι επιστημονικά λανθασμένο. Η ένδειξη "βιολογικό" αφορά τον τρόπο παραγωγής· δεν σημαίνει ότι το αυγό είναι παστεριωμένο ή απαλλαγμένο από παθογόνους μικροοργανισμούς, όπως η Salmonella.
Η επιστήμη και η διασφάλιση ποιότητας τροφίμων μού δίνουν την ακρίβεια και τα "γιατί". Η Ειδική Αγωγή μού έμαθε να αναζητώ το κατάλληλο "πώς", χωρίς να αφαιρώ τη γνώση: καθαρή σειρά, ορατά βήματα, αναγνωρίσιμα υλικά, χρόνος και επανάληψη. Αυτή η προσέγγιση, όμως, δεν αφορά μόνο τους μαθητές ή τα παιδιά. Αφορά οποιονδήποτε θέλει να κατανοήσει τι κάνει στην κουζίνα και να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτονομία.
Μέσα στο εργαστήριο δεν μεταφέρω μόνο τεχνικές. Μεταφέρω τις δικές μου οικογενειακές μνήμες, ενώ παράλληλα ακούω και αξιοποιώ τις μνήμες που φέρνουν οι μαθητές από τις δικές τους οικογένειες. Γεύσεις, συνταγές και τρόποι μαγειρέματος συναντιούνται και δημιουργούν ένα ζωντανό αρχείο καθημερινής ζωής. Έτσι, η συνταγή δεν αποτελεί μόνο οδηγία παρασκευής· διατηρεί την ιστορία ανθρώπων και τόπων και την κάνει διαθέσιμη σε όλους.
Για μένα, λοιπόν, ποιότητα δεν είναι μόνο αυτό που τελικά βρίσκεται στο πιάτο. Είναι η ασφάλεια, η κατανόηση, η μνήμη και η δυνατότητα να μπορεί κάποιος να επαναλάβει τη διαδικασία με εμπιστοσύνη.
Με ποιον τρόπο οι παραδοσιακές συνταγές και τα "μυστικά" από τα συρτάρια των γιαγιάδων περνούν στα χέρια των σημερινών παιδιών;
Μια παραδοσιακή συνταγή δεν διασώζεται απλώς επειδή καταγράφηκε σε ένα βιβλίο. Διασώζεται όταν ένα παιδί μπορεί να τη φτιάξει, να την κατανοήσει, να την γνωρίσει.
Τα "μυστικά" των γιαγιάδων βρίσκονται συχνά κρυμμένα σε φράσεις όπως "με το μάτι", "όσο πάρει" ή "μέχρι να γίνει". Πρόκειται για πολύτιμη γνώση, αλλά για να περάσει σε ένα παιδί πρέπει πρώτα να αποκωδικοποιηθεί. Στα "Απλά & Διαφορετικά" δεν αλλάζω τη συνταγή για να την κάνω πιο σύγχρονη· αλλάζω τον τρόπο με τον οποίο αφηγείται τον εαυτό της. Τα υλικά, τα σκεύη, η σειρά και το επιθυμητό αποτέλεσμα μετατρέπονται σε σκίτσα και καθαρά βήματα. Το περιεχόμενο παραμένει, αλλά ο κώδικας γίνεται προσβάσιμος.
Στο πράσινο βιβλίο, για παράδειγμα, παραδοσιακές νηστίσιμες συνταγές από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία συνυπάρχουν με σύγχρονες vegan προτάσεις. Έτσι τα παιδιά ανακαλύπτουν ότι πολλές ιδέες που σήμερα θεωρούμε καινούργιες υπήρχαν ήδη στις κουζίνες των προηγούμενων γενεών, απλώς χωρίς τη σημερινή ονομασία.
Όταν ένα παιδί εκτελεί τη συνταγή, τη δοκιμάζει και μπορεί αργότερα να τη δείξει σε κάποιον άλλον, παύει να είναι απλός αποδέκτης μιας οικογενειακής ιστορίας και γίνεται ο επόμενος κρίκος της. Η παράδοση, τελικά, δεν χρειάζεται προθήκη· χρειάζεται πάγκο εργασίας.
Με δεδομένο ότι στα βιβλία σας αποφεύγετε τις περίπλοκες μεθόδους, πόσο σημαντικό είναι να μαγειρεύουν τα παιδιά χωρίς ζυγαριές και αυστηρούς δοσομετρητές;
Η ερώτηση αναφέρεται στα παιδιά, όμως η φιλοσοφία των "Απλά & Διαφορετικά" αφορά όλους μας: ανθρώπους που δεν έχουν μαγειρέψει ποτέ, ανθρώπους που προσπάθησαν αλλά αποθαρρύνθηκαν, ανθρώπους που βλέπουν μια μεγάλη συνταγή και πιστεύουν ότι δεν θα τα καταφέρουν, αλλά και όσους απλώς αναζητούν έναν πιο άμεσο τρόπο να δημιουργήσουν στην κουζίνα.
Δεν είμαι αντίθετος στη ζυγαριά. Ως τεχνολόγος τροφίμων γνωρίζω ότι σε ορισμένες παρασκευές η ακρίβεια είναι απαραίτητη. Δεν θέλω όμως η μαγειρική να ξεκινά ως άσκηση ακρίβειας και με τον φόβο του λάθους. Πριν από τις μετρήσεις υπάρχουν η ευχαρίστηση, η επικοινωνία, η επαφή, η μυρωδιά, η δημιουργία και η χαρά τού να προσφέρεις κάτι που έφτιαξες ο ίδιος.
Στη βάση βρίσκονται απλά, καθημερινά υλικά: το ελαιόλαδο, το αλεύρι, ακόμη και η ζάχαρη. Προϊόντα που θα αναζητήσουμε σε κάθε πιθανή "κρίση". Δεν πιστεύω στα "απαγορευμένα" τρόφιμα, αλλά στη γνώση και στο μέτρο. Ένα γλυκό που φτιάχνουμε στο σπίτι δεν γίνεται αυτομάτως υγιεινό. Γίνεται όμως διαφανές: γνωρίζουμε τι περιέχει, πόσο χρησιμοποιήσαμε και τι ακριβώς τρώμε. Το σεβόμαστε και το τρώμε με μέτρο.
Η δυνατότητα να δημιουργούμε κάτι από λίγα βασικά υλικά είναι και μια μικρή μορφή ανεξαρτησίας — μια γνώση στην οποία επιστρέφουμε συχνά όταν οι συνθήκες δυσκολεύουν. Τα βιβλία, λοιπόν, δεν απλοποιούν τη μαγειρική για μια συγκεκριμένη ομάδα. Ανοίγουν την πόρτα της κουζίνας σε όλους μας, ώστε η ζυγαριά να είναι ένα χρήσιμο εργαλείο και όχι ο λόγος που δεν ξεκινήσαμε ποτέ.
Πώς αντέδρασαν οι μαθητές όταν κλήθηκαν όχι μόνο να δοκιμάσουν, αλλά να συμμετέχουν ενεργά στο food styling, τη φωτογραφία και τη δημιουργία των συνταγών στο σχολείο;
Η πιο ενδιαφέρουσα αντίδρασή τους δεν ήταν ο ενθουσιασμός, ήταν η σοβαρότητα με την οποία ανέλαβαν τον ρόλο τους. Όταν κατάλαβαν ότι δεν συμμετείχαν σε μια σχολική άσκηση που θα τελείωνε με το κουδούνι, αλλά σε μια πραγματική έκδοση, άρχισαν να παρατηρούν διαφορετικά το πιάτο, το στήσιμο και την εικόνα του. Η γνώμη και οι επιλογές τους θα έμεναν τυπωμένες σε ένα βιβλίο και θα έμπαιναν στις κουζίνες άλλων ανθρώπων.
Είχα ακούσει κάποτε μια αληθινή ιστορία για το βιβλίο ενός γνωστού σεφ. Πίσω από την έκδοσή του εργάζονταν τουλάχιστον είκοσι άνθρωποι: food stylist, φωτογράφος, φωτιστής, επιμελητής, γραφίστας, ειδικός στην επεξεργασία των φωτογραφιών και πολλοί ακόμη. Όλοι αυτοί οι ρόλοι είναι, φυσικά, σημαντικοί σε μια μεγάλη επαγγελματική παραγωγή.
Πίσω από τα "Απλά & Διαφορετικά" βρισκόμαστε εγώ, η σκιτσογράφος, η επιμελήτρια ενός μικρού εκδοτικού οίκου και μια ομάδα μαθητών με αναπηρίες. Τίποτε περισσότερο. Οι μαθητές συμμετείχαν στη δημιουργία και στις δοκιμές των συνταγών, στο food styling και στη φωτογράφιση. Δεν κλήθηκαν απλώς να δοκιμάσουν το τελικό αποτέλεσμα ούτε να εμφανιστούν διακοσμητικά σε μια φωτογραφία. Ήταν μέρος της ομάδας που το δημιούργησε.
Μερικές φορές, όταν ξεφυλλίζω τα βιβλία, δυσκολεύομαι ακόμη κι εγώ να πιστέψω ότι μια τόσο επαγγελματική δουλειά δημιουργήθηκε από μια τόσο μικρή και διαφοροποιημένη ομάδα. Κάτι στο οποίο δεν πάει το μυαλό του αναγνώστη αν δεν του το εξηγήσεις.
Συχνά πιστεύουμε ότι συμπερίληψη είναι το ποιος εμφανίζεται στη φωτογραφία. Για μένα, το ουσιαστικό ερώτημα είναι ποιος έστησε το πιάτο, ποιος κράτησε τη φωτογραφική μηχανή και ποιος συνέβαλε ώστε αυτή η φωτογραφία να υπάρξει.
Ποια είναι η πιο συγκινητική ή αστεία αντίδραση παιδιού όταν δοκίμασε να φτιάξει μια παραδοσιακή συνταγή και πέτυχε το αποτέλεσμα;
Στη δημιουργία του πράσινου vegan βιβλίου πειραματιζόμασταν με παραδοσιακές συνταγές. Μία από αυτές ήταν η συνταγή της γιαγιάς Αναστασίας, η οποία μάζευε με τα χέρια της τσουκνίδες - έκανε καλό στα ρευματικά - όπως ανέφερε από τα βουνά γύρω από τη Βυρώνεια Σερρών και έφτιαχνε μια πυκνή ποντιακή κρέμα που λεγόταν "κιντέας".
Ως παιδί δεν μου άρεσε καθόλου. Μεγαλώνοντας, όμως, και γνωρίζοντας καλύτερα τη διατροφική αξία της τσουκνίδας —ενός υλικού που σήμερα εύκολα θα χαρακτηρίζαμε "υπερτροφή"— θέλησα να ξαναδώ τη συνταγή με διαφορετικό μάτι.
Μαζέψαμε, λοιπόν, με προσοχή τσουκνίδες από την αυλή του σχολείου. Η ίδια η συλλογή έγινε μικρή περιπέτεια, καθώς ανακαλύπταμε στην πράξη πόσο κυριολεκτικό είναι το "τσιμπάει". Γελάσαμε πολύ, τις επεξεργαστήκαμε σωστά και τελικά φτιάξαμε την κρέμα. Εγώ ήμουν μάλλον ο πιο δύσπιστος, επειδή κουβαλούσα ακόμη την παιδική μου αντιπάθεια. Προς μεγάλη μου έκπληξη, όμως, οι μαθητές όχι μόνο τη δοκίμασαν αλλά την έφαγαν με τόση όρεξη, ώστε στο τέλος είχαν πασαλειφτεί με την πράσινη κρέμα.
Αυτή η εικόνα θα με συνοδεύει πάντα: μια συνταγή της γιαγιάς Αναστασίας ξεκίνησε από το βουνό 600 χιλιόμετρα μακριά από την Αθήνα, σε ένα άγνωστο σχεδόν για όλους τόπο, έφτασε στα καταπράσινα πρόσωπα μιας τάξης ειδικού σχολείου και, τελικά, βρήκε τη θέση της μέσα σε ένα βιβλίο. Είναι απίστευτο!
Ως εκπαιδευτικός στην Ειδική Αγωγή, πώς λειτουργεί η μαγειρική ως "εργαλείο" συμπερίληψης και έκφρασης για μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες;
Διστάζω κάποιες φορές να χαρακτηρίσω τη μαγειρική απλώς ως "εργαλείο", γιατί μέσα στη σχολική κουζίνα η συμπερίληψη δεν αποτελεί θεωρία, δοκιμάζεται στην πράξη.
Σε μια συμβατική τάξη, η ανάγνωση, η γραφή, ο προφορικός λόγος και η ταχύτητα συχνά καθορίζουν ποιος θεωρείται "ικανός". Στην κουζίνα, όμως, η ικανότητα αποκτά πολλές διαφορετικές μορφές: μπορεί να είναι η καλή μνήμη μιας σειράς, η αναγνώριση μιας μυρωδιάς, η αίσθηση της σωστής υφής, η επιδεξιότητα των χεριών, η παρατηρητικότητα ή η δυνατότητα συνεργασίας. Ένας μαθητής που δυσκολεύεται μπροστά σε ένα γραπτό κείμενο μπορεί να είναι ο πρώτος που θα αντιληφθεί ότι η ζύμη είναι έτοιμη.
Συμπερίληψη δεν σημαίνει να κάνουν όλοι ακριβώς το ίδιο πράγμα, με τον ίδιο τρόπο και στον ίδιο χρόνο. Σημαίνει να έχει ο καθένας έναν αληθινό και αναγκαίο ρόλο σε ένα κοινό αποτέλεσμα. Κάποιος οργανώνει τα υλικά, κάποιος ακολουθεί τα σκίτσα, κάποιος αναλαμβάνει την εκτέλεση και κάποιος φροντίζει την παρουσίαση. Δεν υπάρχουν συμβολικές συμμετοχές· κάθε εργασία επηρεάζει πραγματικά το τελικό πιάτο.
Παράλληλα, η μαγειρική προσφέρει έναν τρόπο έκφρασης που δεν απαιτεί πάντοτε πολλές λέξεις. Η επιλογή μιας γεύσης, ενός σχήματος ή ενός τρόπου παρουσίασης μπορεί να πει: "Αυτό επέλεξα, αυτό δημιούργησα και θέλω να το μοιραστώ μαζί σου".
Το σημαντικότερο για μένα είναι ότι οι μαθητές με αναπηρίες, οι οποίοι συχνά αντιμετωπίζονται μόνο ως αποδέκτες φροντίδας και βοήθειας, γίνονται εκείνοι που δημιουργούν και προσφέρουν στους άλλους. Όταν κάποιος δοκιμάζει αυτό που έφτιαξαν και ζητά δεύτερη μερίδα, η συζήτηση δεν αφορά πλέον τη διάγνωση ή τη δυσκολία τους· αφορά τη δουλειά και το αποτέλεσμα.
Η συμπερίληψη στην κουζίνα δεν είναι να κάνουμε όλοι το ίδιο. Είναι να χρειαζόμαστε πραγματικά ο ένας τον άλλον για να ολοκληρωθεί το ίδιο πιάτο.
Πώς προσαρμόζονται οι τεχνικές και η οπτική προσέγγιση των συνταγών ώστε να είναι απόλυτα κατανοητές και προσβάσιμες από όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα από τον τρόπο που μαθαίνουν;
Η διαφορά φαίνεται πριν ακόμη ξεκινήσει κανείς να μαγειρεύει. Σε ένα συνηθισμένο βιβλίο μαγειρικής, η συνταγή παρουσιάζεται συνήθως ως ένα μεγάλο κείμενο. Ακόμη κι αν είναι τυπωμένο με μεγάλα γράμματα (πράγμα σπάνιο με την υπερπληροφορία των νέων συνταγών) ο αναγνώστης πρέπει να διαβάσει την οδηγία, να τη συγκρατήσει, να τη μετατρέψει νοητικά σε πράξη και ύστερα να επιστρέψει στο κείμενο για να εντοπίσει το επόμενο βήμα. Για έναν έμπειρο "μάγειρα" αυτό μπορεί να φαίνεται αυτονόητο. Για κάποιον όμως που ξεκινά τώρα, το κείμενο μπορεί να περάσει απαρατήρητο, να προκαλέσει σύγχυση ή να τον αποθαρρύνει πριν καν δοκιμάσει.
Στα "Απλά & Διαφορετικά" η σελίδα λειτουργεί περισσότερο σαν χάρτης της συνταγής. Με μία ματιά βλέπεις τα υλικά, τα σκεύη και ολόκληρη τη διαδρομή της παρασκευής, μέσα από διαδοχικά σκίτσα. Δεν χρειάζεται να φανταστείς τι σημαίνει κάθε οδηγία, γιατί η ενέργεια βρίσκεται ήδη μπροστά σου οπτικοποιημένη. Μπορείς εύκολα να δεις πού βρίσκεσαι, τι έχει προηγηθεί και τι ακολουθεί.
Αυτή η αμεσότητα μπορεί να παρακινήσει ένα μικρό παιδί, έναν φοιτητή, έναν ενήλικα που δεν έχει μαγειρέψει ποτέ ή κάποιον που έχει ήδη αποθαρρυνθεί από τις συμβατικές συνταγές να πει: "Αυτό μπορώ να το δοκιμάσω". Δεν κάνει τη μαγειρική απλοϊκή· κάνει τη διαδικασία πιο καθαρή και το πρώτο βήμα λιγότερο τρομακτικό.
Έχουμε, ωστόσο, συνηθίσει τόσο πολύ την κλασική μορφή των βιβλίων μαγειρικής, ώστε στις παρουσιάσεις και στις δράσεις χρειάζεται συχνά να εξηγώ αναλυτικά στους γονείς —και ιδιαίτερα στις μητέρες— ότι δεν κρατούν στα χέρια τους ένα συνηθισμένο βιβλίο συνταγών. Τα σκίτσα δεν μπήκαν για να κάνουν το βιβλίο "παιδικό", αλλά για να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο μεταδίδεται η πληροφορία.
Πρόκειται για μια ολόκληρη φιλοσοφία, η οποία πήρε για πρώτη φορά μορφή το 2019 με το πρώτο, μπλε βιβλίο. Ένα συμβατικό βιβλίο ζητά από τον αναγνώστη να προσαρμοστεί στη γλώσσα του. Τα "Απλά & Διαφορετικά" επιχειρούν το αντίστροφο: προσαρμόζουν τη γλώσσα της συνταγής στον άνθρωπο και του δίνουν το θάρρος να ξεκινήσει με αφορμή μια ομάδα μαθητών με αναπηρίες.
Πόσο σημαντικό ρόλο παίζει η αισθητική και η εικονογράφηση (όπως τα σκίτσα στα βιβλία σας) στη διευκόλυνση των παιδιών με ιδιαιτερότητες κατά την εκτέλεση μιας συνταγής;
Η αισθητική δεν αποτελεί το περίβλημα της προσβασιμότητας· είναι μέρος της. Από την αρχή δεν ήθελα τα "Απλά & Διαφορετικά" να θυμίζουν σχολικό βοήθημα ή ένα παιδικό βιβλίο που απευθύνεται μόνο σε μια συγκεκριμένη ομάδα. Τα σκίτσα και η γραμματοσειρά σχεδιάστηκαν με μια σύγχρονη, καλλιτεχνική λογική, επηρεασμένη και από τη λιτή αισθητική των σκανδιναβικών προτύπων: καθαρές γραμμές, ευανάγνωστη πληροφορία και απουσία περιττού οπτικού θορύβου. Ήθελα να είναι ένα βιβλίο της εποχής του, που κάποιος θα επιθυμούσε να ξεφυλλίσει και να κρατήσει στην κουζίνα του.
Η Ειδική Αγωγή έχει συνδεθεί για πολλά χρόνια στη δημόσια εικόνα με τη λύπηση, τη συγκίνηση και μια αισθητική που συχνά επισημαίνει τη διαφορά αντί να αναδεικνύει τις δυνατότητες. Εγώ ήθελα να τη μεταφέρω σε μια διαφορετική διάσταση: σύγχρονη, δημιουργική και ισότιμη, χωρίς το βιβλίο να ζητά από κανέναν να λυπηθεί τον αναγνώστη του. Από αυτήν ακριβώς τη σκέψη προέκυψε και ο τίτλος "Απλά & Διαφορετικά". Το "διαφορετικά" δεν χαρακτηρίζει τον άνθρωπο· χαρακτηρίζει τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η γνώση.
Ταυτόχρονα, κάθε αισθητική επιλογή έχει πρακτική λειτουργία. Δεν αρκεί να γράφουμε "τέσσερα αυγά"· στα σκίτσα εμφανίζονται και τα τέσσερα αυγά. Αν χρειάζονται τρεις κουταλιές της σούπας, απεικονίζονται τρεις κουταλιές. Κάθε λαχανικό, κάθε σκεύος και κάθε στάδιο παρουσιάζονται χωριστά και με σαφήνεια. Έτσι, ο αναγνώστης δεν χρειάζεται να μετατρέψει έναν αριθμό σε ποσότητα, να συγκρατεί πολλές πληροφορίες ταυτόχρονα ή να επιστρέφει διαρκώς σε ένα μεγάλο κείμενο. Βλέπει αυτό που χρειάζεται και προχωρά στο επόμενο βήμα.
Αυτή η οπτικοποίηση μπορεί να διευκολύνει έναν μαθητή με αναπηρία ή διαφορετικό τρόπο μάθησης, αλλά δεν περιορίζεται εκεί. Μπορεί να βοηθήσει ένα μικρό παιδί, έναν φοιτητή, έναν ηλικιωμένο ή έναν άνθρωπο που δεν έχει μαγειρέψει ποτέ. Η αισθητική, λοιπόν, δεν στολίζει απλώς την παιδαγωγική προσέγγιση των βιβλίων· είναι η ίδια μέρος της.
Τελικά, τι είναι αυτό που κερδίζουν τα παιδιά όταν μπαίνουν στην κουζίνα πέρα από μια απλή μαγειρική δεξιότητα; Ποιος είναι ο απώτερος στόχος αυτού του ταξιδιού;
Πέρα από μια μαγειρική δεξιότητα, τα παιδιά κερδίζουν κάτι πολύ πιο βαθύ: μια χειροπιαστή απόδειξη της ικανότητάς τους. Δεν αρκεί να επαναλαμβάνουμε σε έναν μαθητή "μπορείς". Χρειάζεται να δει μπροστά του κάτι που δημιούργησε ο ίδιος, να το προσφέρει και να διαπιστώσει ότι οι άλλοι το αναγνωρίζουν και το απολαμβάνουν.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία χτίζεται πρώτα η αυτοπεποίθηση —"μπορώ να το κάνω"— και στη συνέχεια η αυτοεκτίμηση —"αυτό που κάνω έχει αξία". Το δεύτερο είναι ίσως ακόμη σημαντικότερο, γιατί οι μαθητές με αναπηρίες μεγαλώνουν συχνά ακούγοντας τι δεν μπορούν να κάνουν. Στην κουζίνα το αποτέλεσμα είναι ορατό, συγκεκριμένο και κοινό. Δεν πρόκειται για έναν έπαινο από ευγένεια· υπάρχει ένα πιάτο που δημιουργήθηκε, προσφέρθηκε και έχει πραγματική αξία για τους γύρω τους.
Έτσι αλλάζει σταδιακά και το βλέμμα των άλλων. Η οικογένεια, οι συμμαθητές και η κοινωνία δεν βλέπουν μόνο μια δυσκολία ή μια διάγνωση, αλλά έναν άνθρωπο με ικανότητες, κρίση και δυνατότητα προσφοράς. Η αναγνώριση πρέπει να ξεκινήσει από τον ίδιο τον μαθητή, αλλά χρειάζεται να επιβεβαιωθεί και από το περιβάλλον του.
Αυτά τα εφόδια είναι απαραίτητα για να μπορέσουν να σταθούν σε έναν κόσμο που δεν έχει σχεδιαστεί ούτε έχει προσαρμοστεί επαρκώς στις ανάγκες τους. Ο στόχος, όμως, δεν είναι να φορτώσουμε αποκλειστικά στα παιδιά την ευθύνη να προσαρμοστούν. Είναι να τα ενδυναμώσουμε και, ταυτόχρονα, να εκπαιδεύσουμε τον κόσμο γύρω τους να αναγνωρίζει τις δυνατότητές τους και να απομακρύνει τα εμπόδια.
Αυτό το ταξίδι ξεκίνησε το 2019 με το πρώτο μπλε βιβλίο και συνεχίζεται ακόμη. Πιστεύω ότι τα "Απλά & Διαφορετικά" ήρθαν για να μείνουν, γιατί δεν απαντούν σε μια προσωρινή τάση αλλά σε μια διαρκή ανάγκη. Ίσως ο κόσμος να μην το έχει αντιληφθεί πλήρως, επειδή οτιδήποτε γεννιέται μέσα στην Ειδική Αγωγή συχνά τοποθετείται βιαστικά σε ένα ξεχωριστό ράφι, σαν να αφορά μόνο "κάποιους άλλους". Στην πραγματικότητα, όμως, πολλές από τις ιδέες που ξεκινούν από την ανάγκη λίγων μπορούν να κάνουν τη ζωή καλύτερη για όλους.
Ο απώτερος στόχος δεν είναι να γίνουν όλοι μάγειρες. Είναι να γνωρίζουν ότι μπορούν να επιλέγουν, να δημιουργούν, να προσφέρουν και να διεκδικούν τη θέση τους — και να το αναγνωρίζει επιτέλους και ο κόσμος γύρω τους.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
