Μπορεί να έχεις παρατηρήσει το παιδί σου να μιλάει μόνο του την ώρα που παίζει στο δωμάτιό του: "Τώρα θα πάρω το κόκκινο τουβλάκι... ώπα, δεν χωράει εδώ. Α, ας βάλω το κίτρινο! Τώρα το αυτοκίνητο τρέχει πολύ γρήγορα!". Άλλες φορές μπορεί να το δεις να μαλώνει τα παιχνίδια του ή να διεξάγει ολόκληρους διαλόγους υποδυόμενο διαφορετικούς χαρακτήρες.
Αν και ορισμένοι γονείς ανησυχούν μήπως αυτή η συμπεριφορά υποδηλώνει μοναξιά ή κάποιο αναπτυξιακό πρόβλημα, η παιδοψυχολογία μάς διαβεβαιώνει για το αντίθετο: το να μιλάει ένα παιδί μόνο του είναι ένα απόλυτα φυσιολογικό, υγιές και εξαιρετικά σημαντικό στάδιο της γνωστικής του ανάπτυξης.
Τι είναι ο "ιδιωτικός λόγος";
Ο σπουδαίος αναπτυξιακός ψυχολόγος Lev Vygotsky ήταν ο πρώτος που μελέτησε αυτό το φαινόμενο, ονομάζοντάς το "ιδιωτικό λόγο". Πρόκειται για την ομιλία που απευθύνει το παιδί στον εαυτό του και όχι σε κάποιον άλλον.
Στις μικρές ηλικίες (ιδιαίτερα από τα 2 έως τα 7 έτη), η σκέψη και η γλώσσα δεν έχουν ακόμη διαχωριστεί πλήρως. Για να μπορέσει το παιδί να σκεφτεί, χρειάζεται να ακούσει τις σκέψεις του φωναχτά. Ο ιδιωτικός λόγος είναι ουσιαστικά η "γέφυρα" ανάμεσα στην εξωτερική ομιλία (επικοινωνία με τους άλλους) και την εσωτερική ομιλία (τη σιωπηλή σκέψη που χρησιμοποιούμε εμείς οι ενήλικες).
Ποια είναι τα οφέλη του ιδιωτικού λόγου;
1. Οργάνωση της σκέψης και επίλυση προβλημάτων: Όταν το παιδί αντιμετωπίζει μια δυσκολία (π.χ. σε ένα παζλ), μιλώντας στον εαυτό του καθοδηγεί τα χέρια και το μυαλό του, σχεδιάζοντας τα επόμενα βήματά του.
2. Αυτορρύθμιση και συγκέντρωση: Ο ιδιωτικός λόγος βοηθά το παιδί να διατηρήσει την προσοχή του σε μια δραστηριότητα και να μην διασπάται από εξωτερικά ερεθίσματα.
3. Διαχείριση συναισθημάτων: Μέσα από τους διαλόγους με τα παιχνίδια του, το παιδί επεξεργάζεται έντονα συναισθήματα, όπως ο φόβος, η απογοήτευση ή ο θυμός, σε ένα ασφαλές πλαίσιο.
4. Εξάσκηση της γλώσσας: Το παιδί δοκιμάζει νέες λέξεις, συντάξεις και εκφράσεις χωρίς το άγχος της κριτικής από τους ενήλικες.
Πότε εξαφανίζεται;
Καθώς το παιδί μεγαλώνει και πλησιάζει την ηλικία των 7-8 ετών, ο ιδιωτικός λόγος σταδιακά χαμηλώνει σε ένταση, μετατρέπεται σε ψίθυρο ή κινήσεις των χειλιών, μέχρι που τελικά "βυθίζεται" στο μυαλό και γίνεται η εσωτερική μας σκέψη.
Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας των ΗΠΑ, ο ιδιωτικός λόγος ενισχύει τις εκτελεστικές λειτουργίες του εγκεφάλου και δεν πρέπει να διακόπτεται ή να επικρίνεται από τους γονείς.
Την επόμενη φορά που θα ακούσεις το μικρό σου να ψιθυρίζει ιστορίες στον εαυτό του, χαμογέλα, γιατί παρακολουθείς το μυαλό του να μαθαίνει πώς να σκέφτεται!
