Ο Θάνος Ασκητής είναι από τους ανθρώπους που μίλησαν για την ψυχική υγεία στην Ελλάδα πριν γίνει "μόδα". Νευρολόγος–ψυχίατρος, διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών και επιστημονικός υπεύθυνος του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας, έχει αφιερώσει δεκαετίες στη μελέτη των ανθρώπινων σχέσεων — και κυρίως της οικογένειας.
Με λόγο άμεσο, χωρίς επιστημονικές ακρότητες, ο Θάνος Ασκητής κατάφερε να φέρει την ψυχολογία στο καθημερινό τραπέζι: να μιλήσει σε γονείς για τα παιδιά τους, σε ζευγάρια για τη σχέση τους, σε ανθρώπους για τον εαυτό τους. Δεν ωραιοποιεί τη γονεϊκότητα, ούτε την τρομοκρατεί. Την προσεγγίζει όπως είναι: σύνθετη, απαιτητική, αλλά βαθιά ανθρώπινη Οι απόψεις του για τη μητέρα και το παιδί έχουν απασχολήσει επανειλημμένα, γιατί αγγίζουν κάτι ουσιαστικό: τον τρόπο με τον οποίο η πρώτη σχέση της ζωής μας διαμορφώνει όλες τις επόμενες. Και ίσως γι’ αυτό τα λόγια του μένουν — γιατί δεν απευθύνονται μόνο στους γονείς, αλλά σε όλους μας.
Διαβάστε Επίσης
Η σχέση μητέρας–παιδιού είναι η βάση πάνω στην οποία χτίζεται ολόκληρη η ψυχική μας ζωή. Από τα πρώτα βλέμματα μέχρι τις πιο δύσκολες εφηβικές συγκρούσεις, η μητέρα λειτουργεί ως ο πρώτος καθρέφτης του παιδιού. Ο Θάνος Ασκητής το έχει πει ξεκάθαρα: "Η μητέρα είναι το πρώτο ψυχικό περιβάλλον του παιδιού". Και αυτό το περιβάλλον αφήνει ίχνη που μας ακολουθούν για μια ζωή.
1. Η μητέρα είναι ο πρώτος κόσμος του παιδιού
Για το βρέφος, η μητέρα δεν είναι απλώς ένα πρόσωπο. Είναι ο κόσμος ολόκληρος. Ο Θάνος Ασκητής τονίζει: "Για το παιδί, η μητέρα είναι η αρχή και το τέλος της ασφάλειας". Από το πώς ανταποκρίνεται στο κλάμα, στην ανάγκη, στον φόβο, το παιδί μαθαίνει αν ο κόσμος αξίζει να τον εμπιστευτεί.
2. Δεν χρειάζεται τέλεια μητέρα – χρειάζεται αληθινή μητέρα
Η τελειότητα δεν είναι ζητούμενο - μάλιστα η πίεση της "σωστής" μητρότητας συχνά κάνει περισσότερο κακό παρά καλό. Αντίθετα, μια μητέρα που προσπαθεί να είναι αλάνθαστη συχνά γίνεται αγχωτική. Το παιδί χρειάζεται μια μητέρα αρκετά καλή, που να είναι παρούσα συναισθηματικά, να ακούει και να ανταποκρίνεται, όχι να ελέγχει τα πάντα. Όπως λέει χαρακτηριστικά: "Τα παιδιά δεν έχουν ανάγκη από τέλειους γονείς, αλλά από αληθινούς". Μια μητέρα που κάνει λάθη αλλά τα αναγνωρίζει, μαθαίνει στο παιδί κάτι πολύτιμο: ότι η αδυναμία δεν είναι απειλή.
3. Το άγχος της μητέρας μεταφέρεται στο παιδί
Τα παιδιά "διαβάζουν" το συναίσθημα πολύ πριν καταλάβουν τις λέξεις. Ο Ασκητής το εξηγεί απλά: "Το παιδί νιώθει πριν καταλάβει και καταλαβαίνει πριν μιλήσει". Όταν η μητέρα είναι μόνιμα αγχωμένη, φοβισμένη ή ενοχική, το παιδί το εσωτερικεύει. Ο ψυχίατρος επισημαίνει συχνά ότι η ψυχική φροντίδα της μητέρας είναι έμμεσα φροντίδα του παιδιού.
Διαβάστε Επίσης
4. Η υπερπροστασία κρύβει φόβο, όχι αγάπη
Μία από τις πιο παρεξηγημένες έννοιες. Η υπερπροστατευτική μητέρα πιστεύει ότι αγαπά περισσότερο, αλλά στην πραγματικότητα στερεί από το παιδί την αυτονομία. Όμως, όπως προειδοποιεί: "Η υπερπροστασία δεν αφήνει το παιδί να πιστέψει στον εαυτό του". Το μήνυμα που λαμβάνει είναι πως δεν είναι ικανό να σταθεί μόνο του στον κόσμο.
5. Τα όρια κάνουν το παιδί να νιώθει ασφαλές
Η αγάπη χωρίς όρια μπερδεύει. Τα παιδιά χρειάζονται πλαίσιο, συνέπεια και καθαρούς ρόλους, τα όρια είναι δομή που καθησυχάζει και βοηθά το παιδί να οργανώσει τον εσωτερικό του κόσμο. Ο Θάνος Ασκητής επισημαίνει: "Το όριο είναι πράξη αγάπης, όχι απόρριψης". Όταν το παιδί ξέρει μέχρι πού μπορεί να φτάσει, νιώθει σιγουριά — όχι καταπίεση.
6. Η σχέση της μητέρας με τον εαυτό της καθρεφτίζεται στο παιδί
Μια μητέρα που δεν σέβεται τον εαυτό της, που ακυρώνει τις ανάγκες της ή ζει μόνο μέσα από το παιδί, μεταδίδει ασυνείδητα το ίδιο μοτίβο. Όπως λέει ο ίδιος: "Το παιδί μαθαίνει πώς να αγαπά τον εαυτό του, βλέποντας πώς η μητέρα αγαπά τον δικό της".
7. Το παιδί δεν είναι συναισθηματικό στήριγμα
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία. Το παιδί δεν υπάρχει για να καλύψει συναισθηματικά κενά, να εκπληρώσει ανεκπλήρωτα όνειρα ή να λειτουργήσει ως "νόημα ζωής". Όπως τονίζει ο Θάνος Ασκητής, όταν το παιδί φορτώνεται ρόλους ενηλίκων, πληρώνει βαρύ ψυχικό τίμημα. "Όταν το παιδί γίνεται ο σύντροφος της μητέρας, χάνει την παιδικότητά του".
8. Η αποδοχή είναι πιο δυνατή από τον έπαινο
Ο συνεχής έπαινος δημιουργεί εξάρτηση και άγχος απόδοσης. Η αποδοχή, όμως, λέει στο παιδί: "Σε αγαπώ όπως είσαι". Αυτό χτίζει εσωτερική ασφάλεια και όχι ανάγκη για εξωτερική επιβεβαίωση. Είναι μια λεπτή αλλά καθοριστική διαφορά. Αντίθετα, όπως λέει: "Το παιδί δεν χρειάζεται να είναι το καλύτερο για να αγαπηθεί". Η αποδοχή γεννά αυτοεκτίμηση.
9. Η μητέρα διδάσκει πώς αγαπάμε
Ο τρόπος που μια μητέρα συνδέεται, αγκαλιάζει, απομακρύνεται ή πληγώνεται, γίνεται το πρότυπο των μελλοντικών σχέσεων του παιδιού. Εκεί γεννιούνται οι δεσμοί, οι φόβοι εγκατάλειψης ή η δυσκολία οικειότητας. Ο Θάνος Ασκητής τονίζει: "Από τη μητέρα μαθαίνουμε πώς να συνδεόμαστε και πώς να αποχωριζόμαστε".
10. Η σχέση μητέρας–παιδιού μας ακολουθεί για πάντα
Δεν τελειώνει στην ενηλικίωση. Απλώς αλλάζει μορφή. Εξελίσσεται, μετασχηματίζεται, αλλά δεν σβήνει. Ο Θάνος Ασκητής υπενθυμίζει ότι πολλά ενήλικα άγχη, σχέσεις και συμπεριφορές κουβαλούν αποτυπώματα αυτής της πρώτης σχέσης. Όπως λέει ο ίδιος: "Η μητέρα μένει μέσα μας ακόμη κι όταν φύγουμε από το σπίτι".
Ο Θάνος Ασκητής μας υπενθυμίζει ότι δεν μεγαλώνουμε παιδιά για να μας ανήκουν, αλλά για να σταθούν στον κόσμο. Και αυτό ξεκινά από τη σχέση που τα διαμόρφωσε πρώτα απ’ όλες.
