Αν έχεις καθίσει ποτέ στο πάτωμα του παιδικού δωματίου, έχεις ανοίξει τα κουτιά με τα τουβλάκια κι έχεις αρχίσει να εξηγείς στο παιδί ακριβώς τι πρέπει να κάνει, τότε ξέρεις τι σημαίνει "κατευθύνω" το παιχνίδι.
Οι γονείς μεγαλώνουμε παιδιά σε μια εποχή όπου μας λένε ότι κάθε στιγμή πρέπει να "αξιοποιείται" παιδαγωγικά και ότι αν δεν κατευθύνουμε ενεργά το παιχνίδι, κάτι κάνουμε λάθος. Οι ειδικοί, όμως, λένε ότι το ελεύθερο παιχνίδι είναι αυτό που ενισχύει την ανάπτυξη. Όταν παρεμβαίνουμε συνεχώς στο παιχνίδι, μπορεί να εμποδίζουμε τις ίδιες δεξιότητες που θέλουμε να ενισχύσουμε. Η λύση; Περισσότερο παιχνίδι με πρωτοβουλία του παιδιού, όπου το παιδί θέτει την ατζέντα και ο γονιός ακολουθεί.
Η καθηγήτρια Ψυχολογίας και Παιδικής Ανάπτυξης, Jennifer Jipson, το λέει ξεκάθαρα σε άρθρο του Motherly: "Χαλαρώστε. Το παιδί σας κάνει περισσότερα απ’ όσα νομίζετε!". Από τη γέννηση έως τα έξι χρόνια, τα παιδιά οικοδομούν τα θεμέλια του τρόπου με τον οποίο θα προσεγγίζουν τη μάθηση σε όλη τους τη ζωή: Περιέργεια, επιμονή, ευέλικτη σκέψη, αυτορρύθμιση, αυτοπεποίθηση. Αυτές οι δεξιότητες αναπτύσσονται μέσα από το παιχνίδι. "Το πολιτισμικό μας αφήγημα ασκεί πίεση στους γονείς να ωθήσουν την ανάπτυξη των παιδιών τους πιο γρήγορα και πιο μπροστά", λέει η Δρ. Jipson. "Η υποκείμενη πεποίθηση είναι ότι αν μάθουν το αλφάβητο και τους αριθμούς νωρίτερα από άλλα παιδιά, θα έχουν δια βίου πλεονέκτημα".
Η πραγματικότητα; "Το να ξεκινά κανείς νωρίτερα δεν δημιουργεί μακροπρόθεσμο πλεονέκτημα", τονίζει. "Και η υπερβολική έμφαση σε πρώιμες ακαδημαϊκές δεξιότητες αφαιρεί χρόνο από την ανάπτυξη βασικών γνωστικών και κοινωνικο-συναισθηματικών δεξιοτήτων".
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (American Academy of Pediatrics) συμφωνεί. Στην κλινική της αναφορά για το παιχνίδι και την ανάπτυξη καταλήγει ότι το παιχνίδι:
- ενισχύει τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου
- προάγει τις εκτελεστικές λειτουργίες
- υποστηρίζει τη δημιουργία ασφαλών και σταθερών σχέσεων με τους φροντιστές
Τι θα συμβεί αν απλά αφήνεις τα υλικά στο πάτωμα;
Σε πρόσφατη μελέτη της η Δρ. Jipson κατέγραψε περίπου 40 ώρες βιντεοσκοπημένης ελεύθερης δραστηριότητας νηπίων. Δεν δόθηκαν οδηγίες. Τα υλικά απλώς τοποθετήθηκαν στο πάτωμα. Τα παιδιά:
- έθεταν στόχους ("πιο ψηλό", "μια σκεπή που δεν πέφτει")
- δοκίμαζαν ιδέες
- επέμεναν μετά από αποτυχίες
- Χωρίς καμία καθοδήγηση ενηλίκου.
Κατά την ανάλυση του ανοιχτού τύπου παιχνιδιού, παρατηρήθηκε ότι τα παιδιά ανέπτυσσαν:
- επικοινωνία
- συνεργασία
- δημιουργική σκέψη
- επίλυση προβλημάτων
- αφήγηση
Το εντυπωσιακό εύρημα; Η ακαδημαϊκή μάθηση προέκυπτε φυσικά. Τα παιδιά μετρούσαν, ονόμαζαν σχήματα και χρώματα, συζητούσαν έννοιες φυσικής, βιολογίας και γεωγραφίας, επειδή τις χρειάζονταν για να επιτύχουν τους δικούς τους στόχους. Η μάθηση δεν ήταν ξεχωριστή από το παιχνίδι. Ήταν το ίδιο το παιχνίδι.
Τι μπορούμε να κάνουμε πρακτικά οι γονείς;
Σύμφωνα με τις οδηγίες της Δρ. Jipson, πρέπει να κάνουμε ένα "βήμα πίσω". Αυτό δεν σημαίνει αποστασιοποίηση. Σημαίνει:
- φυσική εγγύτητα
- ηρεμία
- συναισθηματική διαθεσιμότητα
- προσοχή
Παρατηρείς τι προσπαθεί να κάνει το παιδί. Αν ζητήσει βοήθεια ή κολλήσει, παρεμβαίνεις ήπια και μετά αποσύρεσαι ξανά. Συμμετέχεις χωρίς να αναλαμβάνεις τον έλεγχο.
Και αν το παιδί δεν παίζει μόνο του;
Όταν ένα παιδί ζητά διαρκώς συμμετοχή, αυτό συνήθως δεν σημαίνει ότι χρειάζεται περισσότερη καθοδήγηση, αλλά περισσότερη σύνδεση. "Η ανεξάρτητη εξερεύνηση απαιτεί αίσθηση συναισθηματικής ασφάλειας", εξηγεί η Δρ. Jipson.
- Ξεκίνα με λίγα λεπτά πλήρους προσοχής.
- Έπειτα κάνε ομαλή μετάβαση: "Θα είμαι εδώ να διπλώνω ρούχα όσο εσύ συνεχίζεις".
- Η πλήξη επίσης έχει αξία. Όταν οι γονείς παρεμβαίνουν συνεχώς, τα παιδιά δεν μαθαίνουν να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους ή να επαναπροσδιορίζουν τα ενδιαφέροντά τους.
Πώς να οργανώσεις το σπίτι για καλύτερο child-led play
Δεν χρειάζεται ένα ξεχωριστό δωμάτιο ή ξεχωριστά παιχνίδια. Χρειάζεσαι:
- Ανοιχτού τύπου υλικά (τουβλάκια, υλικά τέχνης, άμμο, κούκλες, ασφαλή ανακυκλώσιμα)
- Εύκολη πρόσβαση
- Χώρο για ανάπτυξη
- Αδιάκοπο χρόνο
