Η σχέση των παιδιών και των εφήβων με τις οθόνες έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα της σύγχρονης γονεϊκότητας. H συζήτηση γύρω από τον χρόνο οθόνης μοιάζει πια γνώριμη στους περισσότερους γονείς, όμως οι ειδικοί επιμένουν ότι πρέπει να περάσουμε στην πράξη αφού δεν πρόκειται για ένα θέμα που μπορούμε να αγνοήσουμε.
Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη διάρκεια χρήσης των οθονών, αλλά τη σχέση εξάρτησης που μπορεί να αναπτύσσουν παιδιά και έφηβοι με τις ψηφιακές συσκευές. Ο εθισμός στις οθόνες μπορεί να συνοδεύεται από συμπτώματα στέρησης, αλλαγές στη συμπεριφορά και αυξημένο κίνδυνο για την ψυχική υγεία. Το θετικό είναι ότι, με έγκαιρη παρέμβαση και σωστή καθοδήγηση, αυτή η σχέση μπορεί να εξισορροπηθεί.
Πόσο χρόνο περνούν τα παιδιά στις οθόνες σήμερα
Σύμφωνα με δημοσκόπηση της Gallup το 2023, ο μέσος έφηβος περνά σχεδόν πέντε ώρες την ημέρα στα social media. Μια μελέτη της ίδιας χρονιάς έδειξε ότι ο συστηματικός έλεγχος των social media στην πρώιμη εφηβεία μπορεί να αλλάξει την ευαισθησία του εγκεφάλου στις ανταμοιβές και τις τιμωρίες.
Πλέον τα παιδιά όλο και μικρότερων ηλικιών χρησιμοποιούν ψηφιακές συσκευές, με έρευνα του Pew Research Center το 2025 να υποδεικνύει ότι η πλειονότητα των γονιών αναφέρει πως παιδιά ηλικίας 5–7 ετών, αλλά και 2–4 ετών, χρησιμοποιούν smartphones.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο εθισμός στις οθόνες είναι συχνά πιο κρίσιμος δείκτης από τον συνολικό χρόνο χρήσης, καθώς συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ψυχικών δυσκολιών.
Τι είναι ο εθισμός στις οθόνες
"Με απλά λόγια, αν το παιδί σας, σε τακτική βάση, επιλέγει τον χρόνο μπροστά στην οθόνη αντί για δια ζώσης εμπειρίες – και φαίνεται να μην μπορεί να το αποτρέψει – τότε είναι δίκαιο να πούμε ότι είναι "εθισμένο στις οθόνες”", αναφέρει η καθηγήτρια Kellyn Smythe σε συνέντευξή της στο Parents.com.
Οι οθόνες περιλαμβάνουν smartphones, tablets, υπολογιστές και τηλεοράσεις. Ο εθισμός μπορεί να προκύψει λόγω της έντονης διέγερσης που προκαλεί η τεχνολογία. Σύμφωνα με έρευνες, τα social media προκαλούν αυξήσεις ντοπαμίνης, ενός νευροδιαβιβαστή που συνδέεται με τη συμπεριφορά αναζήτησης ανταμοιβής.
Τα άτομα με εθισμό στις οθόνες περνούν περισσότερο χρόνο στις συσκευές από όσο επιθυμούν ή μπορούν να ελέγξουν, ακόμη κι όταν αυτό επηρεάζει αρνητικά όλους τους υπόλοιπους τομείς της ζωής τους. Όταν δεν βρίσκονται μπροστά στην οθόνη, η σκέψη τους παραμένει προσκολλημένη στην επόμενη χρήση. Στα παιδιά και τους εφήβους, η προβληματική χρήση συχνά δεν αναγνωρίζεται, καθώς γίνεται το "νέο φυσιολογικό".
Σημάδια ότι ένα παιδί μπορεί να έχει εθισμό στις οθόνες
Σύμφωνα με τους ειδικούς, στους εφήβους τα προειδοποιητικά σημάδια περιλαμβάνουν:
- Συστηματική αποφυγή δια ζώσης δραστηριοτήτων (φίλοι, αθλητισμός, οικογενειακές εκδηλώσεις)
- Ευερεθιστότητα ή ξεσπάσματα όταν τίθενται όρια στη χρήση οθονών
- Χρήση των οθονών ως εργαλείο συναισθηματικής ρύθμισης
- Απουσίες από το σχολείο
- Συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης
- Αλλαγές στο βάρος, στη διάθεση ή στο επίπεδο δραστηριότητας
- Αποφυγή κοινωνικών οροσήμων (σχολικοί χοροί, διανυκτερεύσεις, διακοπές, ραντεβού)
Στα μικρότερα παιδιά, οι γονείς μπορεί να παρατηρήσουν έντονη προσκόλληση στις οθόνες, απώλεια ενδιαφέροντος για άλλες δραστηριότητες, έντονη απογοήτευση όταν δεν επιτρέπεται η χρήση και αυξανόμενη ανάγκη για περισσότερο χρόνο οθόνης.
Τι είναι η στέρηση από τις οθόνες
Όταν περιορίζεται ο χρόνος οθόνης, παιδιά και έφηβοι μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα στέρησης, παρόμοια με αυτά άλλων μορφών εθισμού.
Η ψυχολόγος Stefanie Mazer αναφέρει στο Parents ότι η στέρηση μπορεί να περιλαμβάνει:
- Άγχος και ανησυχία
- Βαρεμάρα
- Φόβο ότι χάνουν κάτι (FOMO)
- Συνεχή σκέψη για έλεγχο συσκευών
- Ευερεθιστότητα και μεταπτώσεις διάθεσης
- Διαταραχές ύπνου ή πονοκεφάλους
- Παρατηρείται επίσης το λεγόμενο "σύνδρομο φανταστικού τηλεφώνου", όπου οι έφηβοι ελέγχουν τις τσέπες τους για συσκευές που γνωρίζουν ότι δεν έχουν μαζί τους.
Οι ειδικοί τονίζουν, ωστόσο, ότι αυτή η φάση είναι συνήθως σύντομη και διαρκεί από λίγες ημέρες έως μία εβδομάδα.
Πώς να βοηθήσεις το παιδί να αποκτήσει υγιή σχέση με τις οθόνες
Θέστε κανόνες μαζί με το παιδί
Η συνεργασία γονέων και παιδιών στη διαμόρφωση ρεαλιστικών κανόνων χρήσης, με σαφή όρια και χωρίς απότομες απαγορεύσεις, είναι σημαντική.
Δείξε ότι υπάρχει ζωή πέρα από τις οθόνες
Εναλλακτικές δραστηριότητες όπως βόλτες, άθληση, διάβασμα ή χρόνος στη φύση βοηθούν τα παιδιά να απομακρυνθούν από τις οθόνες και να καλλιεργήσουν νέα ενδιαφέροντα.
Αγκαλιάστε τη βαρεμάρα
Ο μη δομημένος χρόνος είναι βασικός για τη δημιουργικότητα, την επίλυση προβλημάτων και τη συναισθηματική ανθεκτικότητα. Η βαρεμάρα αποτελεί μέρος της υγιούς ανάπτυξης.
Δώσε το παράδειγμα
Οι γονείς καλούνται να λειτουργούν ως πρότυπα, περιορίζοντας τη δική τους χρήση οθονών μπροστά στα παιδιά και θέτοντας όρια και στον χρόνο εργασίας.
Ζητήστε βοήθεια όταν χρειάζεται
Αν τα συμπτώματα επιμένουν ή εντείνονται, οι ειδικοί προτείνουν την αναζήτηση υποστήριξης από θεραπευτή.
Διαβάστε Επίσης
