Δεν είναι μυστικό ότι η Δανία φιγουράρει σταθερά στις πρώτες θέσεις των παγκόσμιων δεικτών ευτυχίας, ενώ θεωρείται, σύμφωνα με διεθνείς εκθέσεις, το ιδανικό μέρος στον κόσμο για να μεγαλώνει κανείς παιδιά. Σίγουρα, οι κρατικές παροχές, οι γενναιόδωρες άδειες μητρότητας και το ισχυρό σύστημα υγείας παίζουν καθοριστικό ρόλο. Αλλά υπάρχει και κάτι άλλο: Το παιχνίδι!
Υπάρχει όμως και ένας άλλος, βαθιά πολιτισμικός παράγοντας που κάνει τα παιδιά στη Σκανδιναβία να ξεχωρίζουν για την ψυχική τους υγεία: ο τρόπος που παίζουν. Σε μια εποχή που η υπερπροστατευτικότητα (το λεγόμενο helicopter parenting) κυριαρχεί, το δανέζικο μοντέλο μάς προκαλεί να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να επιτρέψουμε στα παιδιά μας αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν "ελεύθερο και ριψοκίνδυνο παιχνίδι".
Διαβάστε Επίσης
Η σημασία του ελεύθερου παιχνιδιού
Στη δανέζικη γλώσσα υπάρχουν δύο διαφορετικές λέξεις για το παιχνίδι. Η λέξη spille αφορά τα παιχνίδια με προκαθορισμένους κανόνες (όπως το ποδόσφαιρο ή το σκάκι). Η λέξη leg, όμως, αναφέρεται στο εντελώς ελεύθερο, αυθόρμητο παιχνίδι.
Οι μελέτες δείχνουν ότι το μη δομημένο παιχνίδι απαιτεί από τα παιδιά πολύ περισσότερη δημιουργικότητα και κοινωνική διαπραγμάτευση. Όταν δεν υπάρχει ένας ενήλικας να επιβάλει τους κανόνες, τα παιδιά αναγκάζονται να συνεργαστούν, να κάνουν συμβιβασμούς και να λύσουν μόνα τους τις διαφορές τους – δεξιότητες που δύσκολα αναπτύσσονται σε ένα αυστηρά ελεγχόμενο περιβάλλον.
Τι είναι το "θετικό ρίσκο" και πώς χτίζει την αυτοπεποίθηση;
Η Ellen Beate Hansen Sandseter, κορυφαία Νορβηγίδα ερευνήτρια στην προσχολική εκπαίδευση, έχει μελετήσει εκτενώς την εξελικτική λειτουργία του ριψοκίνδυνου παιχνιδιού. Όπως εξηγεί στην έρευνά της, οι δραστηριότητες που εμπεριέχουν την πιθανότητα ενός μικροτραυματισμού (όπως το σκαρφάλωμα σε ψηλά δέντρα, η χρήση εργαλείων ή το παιχνίδι κοντά στη φωτιά και το νερό) βοηθούν τα παιδιά να γίνουν αυτόνομοι και ικανοί ενήλικες.
Το ρίσκο χωρίζεται σε δύο κατηγορίες:
Θετικό ρίσκο: Είναι μια πρόκληση την οποία το παιδί μπορεί να αναγνωρίσει και να επιλέξει αν θα την αντιμετωπίσει (π.χ. το να αποφασίσει μόνο του πόσο ψηλά θα σκαρφαλώσει σε ένα δίχτυ). Μέσα από αυτό, εξερευνά τα όριά του και μαθαίνει να διαχειρίζεται το άγχος και τον φόβο του.
Αρνητικό ρίσκο: Είναι ένας κίνδυνος τον οποίο το παιδί δεν μπορεί να προβλέψει λόγω έλλειψης εμπειρίας (π.χ. το να παίζει σε μια σκουριασμένη/σπασμένη κούνια ή να κολυμπάει σε ορμητικά ποτάμια). Αυτό είναι το μόνο που πρέπει να προλαμβάνουν οι γονείς.
Στη Δανία, οι παιδικές χαρές είναι σχεδιασμένες για να ενθαρρύνουν το θετικό ρίσκο. Τα περίφημα "junk playgrounds" (παιδικές χαρές με άχρηστα υλικά), που γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, προσφέρουν στα παιδιά σανίδες, λάστιχα, σχοινιά και αληθινά εργαλεία (σφυριά, πριόνια) για να χτίσουν τις δικές τους κατασκευές, δοκιμάζοντας τις δυνάμεις τους.
Το "ικανό" παιδί εναντίον του "ευάλωτου" παιδιού
Σύμφωνα με συγκριτικές μελέτες, οι Σκανδιναβοί γονείς έχουν πολύ μεγαλύτερη ανοχή στο ρίσκο σε σχέση με τους γονείς σε άλλες χώρες της Δύσης. Σε έρευνα που συνέκρινε τις αντιδράσεις μητέρων απέναντι σε φωτογραφίες παιδιών που έκαναν "επικίνδυνα" πράγματα (όπως το να κόβουν ξύλα με πριόνι ή να σκαρφαλώνουν σε ψηλά δέντρα), οι Δανές μητέρες δήλωσαν σε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό ότι νιώθουν άνετα να αφήσουν το παιδί τους να το προσπαθήσει.
Αυτή η διαφορά πηγάζει από τη βασική φιλοσοφία που έχουν για την ανατροφή των παιδιών:
Οι Δανείς βλέπουν το παιδί ως έμφυτα ικανό. Του έχουν εμπιστοσύνη ότι μπορεί να πλοηγηθεί στις δυσκολίες και οι ενήλικες απλώς δημιουργούν το ασφαλές πλαίσιο για να ανθίσει αυτή η ικανότητα.
Αντίθετα, στο δυτικό μοντέλο, τείνουμε να βλέπουμε τα παιδιά ως ευάλωτα και σε διαρκή ανάγκη προστασίας.
Το παράδοξο –όπως επισημαίνουν και πρόσφατες έρευνες του Pew Research Center– είναι ότι όσο περισσότερο στερούμε από τα παιδιά την ανεξαρτησία τους στην προσπάθειά μας να τα προστατεύσουμε, τόσο αυξάνονται τα ποσοστά παιδικού άγχους και κατάθλιψης.
Υπάρχει όριο στην ελευθερία;
Φυσικά, η απόλυτη ελευθερία κρύβει παγίδες όταν μετατρέπεται σε υπερβολική ανεκτικότητα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι Δανοί έφηβοι καταναλώνουν περισσότερο αλκοόλ σε σχέση με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους, ενώ η χώρα έχει από τα υψηλότερα ποσοστά ιδιοκτησίας smartphone σε παιδιά 10 ετών, γεγονός που συνδέεται με προβλήματα ύπνου και άγχους.
Αυτό όμως δεν μειώνει την αξία του ελεύθερου παιχνιδιού στην παιδική ηλικία. Το να επιτρέπουμε στα παιδιά μας να λερωθούν, να πέσουν, να γρατζουνιστούν και να δοκιμάσουν τα σωματικά και ψυχικά τους όρια, δεν είναι έλλειψη φροντίδας. Είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορούμε να τους κάνουμε για να μάθουν να διαχειρίζονται την αποτυχία, την αβεβαιότητα και τις δυσκολίες της ζωής. Με άλλα λόγια να γίνουν ανθεκτικοί άνθρωποι.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
