Σε μια εποχή που η διαφορετικότητα και η κοινωνική αποδοχή αποτελούν όλο και πιο σημαντικά θέματα για γονείς και παιδιά, το βιβλίο "Εάν η αγάπη είχε πρόσωπο…" μιλάει ανοιχτά για την αγάπη χωρίς στερεότυπα. Κι ενώ πολλά παιδικά βιβλία μιλούν για αυτό το θέμα με κεντρικούς ήρωες ζωάκια, παιδιά ή ακόμα και αντικείμενα, μια συγγραφέας και παιδοψυχολόγος αποφάσισε να μιλήσει στα παιδιά μέσα από ήρωες που συναντάμε σε "ενήλικα" βιβλία.
Η υπόθεση του βιβλίου
Ο Λουκάς, ένας κωφός ξυλουργός και ο Μάρκος, ένας δάσκαλος σε αναπηρικό αμαξίδιο και θύμα ενδοοικογενειακής βίας, είναι ένα ομόφυλο ζευγάρι, που ζει σ’ ένα μικρό χωριό στην κορυφή ενός λόφου. Η πίστη τους, τούς δίδαξε την καλοσύνη και την αποδοχή, όχι τον διαχωρισμό. Όταν το ιερό καντήλι της εκκλησίας σβήνει, ο Λουκάς και ο Μάρκος ξεκινούν ένα δύσκολο ταξίδι στο μοναστήρι του βουνού, για να φέρουν μία νέα φλόγα. Αντιμετωπίζοντας προκλήσεις, αποδεικνύουν πως η αγάπη και η συνεργασία μπορούν να ξεπεράσουν κάθε εμπόδιο.
Οι κεντρικοί ήρωες είναι ένα ομόφυλο ζευγάρι και η ιστορία δεν διστάζει να αγγίξει δύσκολα θέματα για τα παιδιά όπως η αναπηρία και η ενδοοικογενειακή βία, με ευαισθησία στην ηλικία των αναγνωστών. Το βιβλίο απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας άνω των 11 ετών αλλά και σε εφήβους, και κρατά τη μορφή και την αισθητική ενός παιδικού βιβλίου, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει διάλογο γύρω από σημαντικές κοινωνικές πραγματικότητες.
Στόχος της συγγραφέως Βίκυς Μηνά είναι να ενισχύσει την ενσυναίσθηση, την κριτική σκέψη και την κατανόηση της διαφορετικότητας, δημιουργώντας παράλληλα ένα εργαλείο για γονείς και εκπαιδευτικούς να συζητήσουν με τα παιδιά τους ουσιαστικά θέματα.
Το TheMamagers.gr είχε πολλές απορίες, τις ίδιες που θα είχε κάθε γονιός. Κι η Βίκυ Μηνά μας τις απάντησε όσο πιο ξεκάθαρα γίνεται:
Οι κεντρικοί ήρωες είναι ένα ομόφυλο ζευγάρι, ενώ παράλληλα υπάρχουν στοιχεία όπως η αναπηρία και η ενδοοικογενειακή βία. Τι σας οδήγησε σε αυτή τη σύνθεση χαρακτήρων;
Με οδήγησε η ανάγκη μου να δώσω φωνή σε ανθρώπους που συχνά μένουν στο περιθώριο. Ήθελα να δείξω ότι η αγάπη δεν έχει "πλαίσια” και ότι, ακόμη και μέσα σε δύσκολες συνθήκες όπως η αναπηρία και η βία, μπορεί να υπάρξει δύναμη, αντοχή και αλλαγή.
Το βιβλίο σας απευθύνεται κυρίως σε παιδιά άνω των 10-11 ετών. Τι αλλάζει σε αυτή την ηλικία και θεωρείτε ότι μπορούν να προσεγγίσουν θεματικές που θεωρούνται "ενήλικες";
Σε αυτήν την ηλικία τα παιδιά αρχίζουν να διαμορφώνουν πιο σύνθετη σκέψη και να αναπτύσσουν έντονα την ενσυναίσθηση και την κριτική τους ικανότητα. Είναι πιο έτοιμα να κατανοήσουν δύσκολες έννοιες, όπως η διαφορετικότητα, η αδικία και οι ανθρώπινες σχέσεις, αρκεί να τους παρουσιαστούν με ευαισθησία και ειλικρίνεια. Δεν πρόκειται για "ενήλικες" θεματικές, αλλά για πραγματικές πτυχές της ζωής, που όταν προσεγγίζονται σωστά, μπορούν να συμβάλλουν ουσιαστικά στη συναισθηματική και κοινωνική τους ωρίμανση.
Πιστεύετε ότι τα παιδιά σε αυτή την ηλικία είναι πιο έτοιμα απ’ όσο νομίζουμε να κατανοήσουν έννοιες όπως η διαφορετικότητα, η βία ή οι σύνθετες ανθρώπινες σχέσεις;
Ναι, πιστεύω πως τα παιδιά σε αυτήν την ηλικία είναι πιο έτοιμα απ’ όσο συχνά υποθέτουμε. Διαθέτουν την ικανότητα να αντιλαμβάνονται τη διαφορετικότητα, να αναγνωρίζουν τη βία και να κατανοούν βασικές πτυχές των ανθρώπινων σχέσεων, ιδιαίτερα όταν αυτές παρουσιάζονται με ειλικρίνεια, απλότητα και σεβασμό στην ηλικία τους.
Με ποιον τρόπο προσεγγίζετε τη θεματική της βίας ώστε να είναι κατανοητή αλλά όχι τραυματική για έναν νεαρό αναγνώστη;
Προσεγγίζω τη θεματική της βίας με διακριτικότητα και ευαισθησία, αποφεύγοντας τις σκληρές ή ωμές περιγραφές. Εστιάζω περισσότερο στα συναισθήματα των ηρώων και στις συνέπειες των πράξεων, παρά στην ίδια τη βία. Παράλληλα, δίνω έμφαση στη δύναμη της υποστήριξης, της αγάπης και της ελπίδας, ώστε ο/η νεαρός/-ή αναγνώστης/-τρια να κατανοεί την πραγματικότητα χωρίς να τραυματίζεται.
Υπάρχει ο κίνδυνος κάποιοι γονείς να θεωρήσουν το περιεχόμενο "δύσκολο" ή "πρόωρο". Τι θα τους απαντούσατε;
Κατανοώ τον προβληματισμό τους, αλλά τα παιδιά έρχονται καθημερινά σε επαφή με δύσκολες πραγματικότητες, είτε άμεσα είτε έμμεσα. Το ζητούμενο δεν είναι να τα προστατεύσουμε μέσα από τη σιωπή, αλλά να τους δώσουμε τα κατάλληλα εργαλεία για να κατανοούν και να επεξεργάζονται όσα βλέπουν και νιώθουν. Μέσα από μία προσεκτική και ευαίσθητη προσέγγιση, τέτοιες θεματικές μπορούν να γίνουν αφορμή για ουσιαστικό διάλογο, καλλιέργεια ενσυναίσθησης και υγιή συναισθηματική ανάπτυξη.
Πώς θα προτείνατε να διαβαστεί αυτό το βιβλίο; Αυτόνομα από το παιδί ή με τη συνοδεία ενός ενήλικα;
Ιδανικά, θα πρότεινα να διαβαστεί με τη συνοδεία ενός ενήλικα, ώστε να υπάρχει χώρος για συζήτηση, απορίες και συναισθηματική επεξεργασία των θεμάτων. Ωστόσο, ένα παιδί μπορεί, επίσης, να το διαβάσει αυτόνομα, ιδιαίτερα αν έχει ήδη αναπτύξει κριτική σκέψη και συναισθηματική ωριμότητα. Σε κάθε περίπτωση, η παρουσία και η διαθεσιμότητα ενός ενήλικα για διάλογο μετά την ανάγνωση είναι πολύτιμη.
Υπάρχουν σημεία στο βιβλίο που θα θέλατε να λειτουργήσουν ως "γέφυρα" επικοινωνίας ανάμεσα σε γονείς και παιδιά;
Ναι, αυτός είναι ένας από τους βασικούς στόχους του βιβλίου. Υπάρχουν σημεία και σκηνές που δε δίνουν απλώς απαντήσεις, αλλά ανοίγουν ερωτήματα και συναισθηματικούς προβληματισμούς. Αυτά λειτουργούν ως "γέφυρες" επικοινωνίας, ώστε γονείς και παιδιά να μπορέσουν να συζητήσουν για τη διαφορετικότητα, τη βία, την αγάπη και τις ανθρώπινες σχέσεις με τρόπο ανοιχτό και ασφαλή.
Ως εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής, πόσο σημαντικό είναι για εσάς τα παιδιά να βλέπουν διαφορετικά πρότυπα μέσα στα βιβλία;
Είναι εξαιρετικά σημαντικό. Τα παιδιά χρειάζεται να βλέπουν μέσα στα βιβλία πρόσωπα με διαφορετικές ταυτότητες, εμπειρίες και ικανότητες, γιατί έτσι χτίζουν μία πιο ρεαλιστική και συμπεριληπτική εικόνα του κόσμου. Η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως "καθρέφτης" αλλά και ως "παράθυρο": να αναγνωρίσουν τα παιδιά τον εαυτό τους, αλλά και να γνωρίσουν τη διαφορετικότητα του άλλου με σεβασμό και ενσυναίσθηση.
Πώς αντιμετωπίζετε το ενδεχόμενο αρνητικών σχολίων, ειδικά όταν το κοινό είναι γονείς;
Τα αντιμετωπίζω ως μέρος του διαλόγου γύρω από ένα ευαίσθητο, αλλά απαραίτητο θέμα. Κάθε βιβλίο που αγγίζει κοινωνικά ζητήματα μπορεί να προκαλέσει διαφορετικές αντιδράσεις, ειδικά από γονείς που ενδιαφέρονται για το παιδί τους. Για μένα, η ουσία είναι να υπάρχει σεβασμός στις ανησυχίες τους, αλλά και σταθερότητα στον παιδαγωγικό στόχο του έργου: την ενσυναίσθηση, τη συμπερίληψη και την κατανόηση της πραγματικότητας.
Ζούμε σε μια εποχή όπου τέτοια θέματα προκαλούν συχνά έντονες αντιδράσεις. Σας προβληματίζει αυτό;
Με προβληματίζει μόνο στον βαθμό που μπορεί να δυσκολέψει τον ανοιχτό διάλογο γύρω από σημαντικά κοινωνικά ζητήματα. Ωστόσο, θεωρώ ότι κάθε εποχή έχει τις αντιδράσεις της όταν τίθενται θέματα που αμφισβητούν στερεότυπα ή προκαταλήψεις. Για μένα, αυτό δεν αποτελεί λόγο αποφυγής, αλλά υπενθύμιση της σημασίας να προσεγγίζονται τα θέματα με σεβασμό, τεκμηρίωση και παιδαγωγική ευαισθησία.
Αν ένα παιδί κρατήσει μόνο ένα μήνυμα από το βιβλίο σας, ποιο θα θέλατε να είναι;
Να καταλάβει ότι η διαφορετικότητα δεν είναι κάτι που μας χωρίζει, αλλά κάτι που μας μαθαίνει να αγαπάμε και να κατανοούμε βαθύτερα τον άλλον.
Και αν ένας γονιός διστάζει να το δώσει στο παιδί του, τι θα του λέγατε;
Θα του έλεγα να το δει πρώτα ο ίδιος με ανοιχτό μυαλό, γιατί το βιβλίο δεν στοχεύει να σοκάρει, αλλά να ευαισθητοποιήσει. Οι θεματικές του προσεγγίζονται με σεβασμό στην παιδική ηλικία και με στόχο να ανοίξουν έναν ασφαλή διάλογο μέσα στην οικογένεια. Τελικά, δεν αντικαθιστά τον γονιό, αλλά τον ενισχύει στον ρόλο του.
Η Βίκυ Μηνά είναι εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής και συγγραφέας. Κατέχει πιστοποίηση στην Παιδοψυχολογία από το Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. Το πρώτο της βιβλίο, "Εάν η αγάπη είχε πρόσωπο…", από τις Εκδόσεις Μελτέμι, είναι ένα διήγημα με στοιχεία παραμυθιού, το οποίο προάγει την καλλιέργεια της ενσυναίσθησης και την αποδοχή της διαφορετικότητας.
